Konqo Demokratik Respublikası və Uqandada Ebola virusunun yeni yayılması beynəlxalq səhiyyə qurumlarının diqqət mərkəzindədir. Məlumatlara görə, xəstəlik nəticəsində 223 şübhəli ölüm halı və 18 təsdiqlənmiş ölüm qeydə alınıb. Mövcud vaksinlərin bu epidemiyaya səbəb olan virus ştamına qarşı təsirli olmaması səbəbindən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı vəziyyəti beynəlxalq əhəmiyyətli ictimai səhiyyə fövqəladə vəziyyəti elan edib.
Hazırda Ebola xəstəliyinə səbəb olan Zair Ebola virusuna qarşı vaksin mövcuddur. Lakin hazırkı epidemiyaya səbəb olan Bundibuqyo Ebola virusuna qarşı təsdiqlənmiş peyvənd yoxdur. Bununla belə, alimlər yeni vaksin və dərmanların hazırlanması istiqamətində işləri sürətləndiriblər və Böyük Britaniya tədqiqatçıları peyvənd namizədinin bir neçə ay ərzində klinik sınaqlara hazır ola biləcəyini bildirirlər.
Mütəxəssislərin fikrincə, COVID-19 pandemiyası peyvənd hazırlanması tarixində dönüş nöqtəsi olub. 2020-ci ildə alimlər xəstəliyə səbəb olan patogeni müəyyən etdikdən sonra bir ildən az müddətdə vaksin hazırlayıb təcili istifadə üçün təsdiq ala bildilər. Bu sürətə siyasi dəstək, qlobal əməkdaşlıq və maliyyələşmə ilə yanaşı, uzun illər ərzində toplanmış elmi biliklər və mRNT texnologiyası kimi innovativ yanaşmalar da şərait yaratdı.
Tarixə nəzər saldıqda isə bir çox peyvəndlərin hazırlanmasının onilliklər çəkdiyi görünür. Məsələn, Zair Ebola virusu ilk dəfə 1976-cı ildə aşkar edilib. İlk vaksin sınaqları yalnız 2015-ci ildə Qvineyada aparılıb, ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası isə ilk Ebola peyvəndini 2019-cu ildə təsdiqləyib. Beləliklə, virusun aşkar olunması ilə vaksinin təsdiqi arasında 43 il vaxt keçib.
Digər nümunələr də göstərir ki, peyvəndlərin hazırlanması və geniş istifadəyə verilməsi uzunmüddətli prosesdir. Tif xəstəliyinə səbəb olan bakteriya 1880-1884-cü illərdə müəyyən edildikdən sonra ilk vaksin 1896-cı ildə hazırlanıb. ABŞ ordusunda məcburi immunizasiya 1911-ci ildə tətbiq olunub, ümumi əhali üçün istifadəyə isə 1914-cü ildə icazə verilib.
Qrip və sarı qızdırma peyvəndləri də əvvəlcə hərbi personal üzərində sınaqdan keçirilib, daha sonra geniş ictimaiyyət üçün əlçatan olub.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, yeni texnologiyalar sayəsində peyvəndlərin hazırlanma müddəti əhəmiyyətli dərəcədə azalsa da, təhlükəsizlik və effektivlik tələbləri səbəbindən bu proses hələ də mürəkkəb və çoxmərhələli olaraq qalır.
MONETAR.AZ
