Fransanın Evian şəhərində keçirilən "Böyük Yeddilik" (G7) sammiti qlobal ticarət müharibələri fonunda maraqlı bir diplomatik anla yaddan qalıb. Kanadanın baş naziri Mark Karni çərşənbə günü jurnalistlərə bəyan edib ki, ABŞ-ın keçmiş prezidenti (və cari siyasi fiquru) Donald Tramp Ottava ilə Pekin arasında elektrik avtomobillərinin (EV) idxalını tənzimləyən yeni kvota modelini rəsmən dəstəkləyib.
Sözügedən saziş baş nazir Karniyin yanvar ayında Pekinə rəsmi səfəri zamanı elan edilmişdi və Şimali Amerikanın proteksionist (daxili bazarı qoruyan) ticarət siyasətində ciddi yumşalma kimi qiymətləndirilirdi.
Kanada hökuməti bu sazişə qədər Çin istehsalı olan elektromobillərə qarşı 100 faizdən yüksək cərimə rüsumları tətbiq edirdi. Yeni çərçivə isə tamamilə fərqli mexanizm təklif edir. Bir il ərzində Çindən cəmi 49 000 ədəd elektrik avtomobilinin gətirilməsinə icazə verilir. Bu kvota daxilində ölkəyə girən avtomobillərə cəmi 6 faiz rüsum tətbiq olunur. Bazarın reaksiyasından asılı olaraq kvota həcmi mərhələli şəkildə artırıla bilər.
Sammit kulisində mikrofonların qeydə aldığı qeyri-rəsmi söhbətdə Mark Karni bu strukturu izah edərkən Trampın qısa və konkret şəkildə “Bu yaxşıdır, mən bu strukturu həqiqətən bəyənirəm” deyə reaksiya verdiyi bildirilir.
Trampın fərdi rəyinə rəğmən, hazırkı rəsmi ABŞ administrasiyası bu razılaşmaya olduqca sərt yanaşır. ABŞ hazırda Çin elektromobillərinə 100% tarif tətbiq etməklə yanaşı, milli təhlükəsizlik əsasları ilə bu gəmilərin və avtomobillərin proqram təminatına (software) qlobal qadağalar qoyur.
Sammit çərçivəsində Kanadanın nümayəndəsi Dominik LeBlank ilə ABŞ-ın ticarət nümayəndəsi Ceymison Qrir arasında keçirilən görüş "konstruktiv" adlandırılsa da, rüsum fərqliliyi sahəsində hələ ki ortaq məxrəc tapılmayıb.
Kanada isə bu addımı sadəcə ucuz idxal üçün yox, ölkədə birgə müəssisələrin (Joint Venture) yaradılması üçün bir rıçaq kimi görür. Kanadanın sənaye naziri Melani Coli bu məqsədlə hazırda Çində rəsmi danışıqlar aparır.
Donald Trampın Kanada-Çin sazişinə yaşıl işıq yandırması ilk baxışdan onun məlum "anti-Çin" tarif siyasətinə zidd görünə bilər, lakin burada dərin bir praqmatizm var. Tramp ümumi və sonsuz qadağalar yerinə, konkret rəqəmlərə əsaslanan "kvota ticarəti" strukturunu üstün tutur, çünki bu model bazarı tam bağlamadan idxalın həcmini nəzarətdə saxlamağa imkan verir. Lakin Kanadanın bu gedişi Şimali Amerika Azad Ticarət Sazişinin (USMCA) qaydalarını zədələyə bilər. Əgər Çin şirkətləri Kanadada zavod qurub rüsumsuz şəkildə ABŞ bazarına sızmağa çalışsalar, bu, yaxın gələcəkdə Ottava ilə Vaşinqton arasında yeni bir avtomobil böhranına yol açacaq.
MONETAR.AZ
