ABŞ-İran yaxınlaşmasının ən böyük iqtisadi detalı bəlli olub. Reuters agentliyinin insayder mənbələrə istinadən verdiyi məlumata görə, müharibə və sanksiyalar nəticəsində ciddi zərər görmüş İran iqtisadiyyatının yenidən qurulması üçün 300 milyard dollar dəyərində nəhəng investisiya fondunun formalaşdırılması planlaşdırılır.
Bu layihənin ən diqqətçəkən tərəfi onun dövlət yardımı və ya büdcə kompensasiyası deyil, tamamilə özəl şirkətlərin investisiya mexanizmi əsasında qurulmasıdır. Vəsaitlər ABŞ, Fars körfəzi, Cənub-Şərqi Asiya (Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur, Malayziya) və digər regionların qlobal korporasiyalarından cəlb ediləcək.
Bu nəhəng maliyyə paketinin işə düşməsi Tehrandan kəskin və geri dönməz geosiyasi addımlar tələb edir. ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vensin CBS News kanalına verdiyi açıqlamaya görə, İran bu vəsaitlərə yalnız aşağıdakı şərtləri icra etdikdən sonra çıxış qazanacaq:
-
Nüvə proqramının tamamilə və rəsmən ləğv edilməsi;
-
Ölkədəki bütün zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının tamamilə məhv edilməsi;
-
Beynəlxalq ekspertlərin ən sərt və məhdudiyyətsiz yoxlamalarının (MAQATE tərəfindən) qəbul edilməsi.
Vens vurğulayıb ki, layihənin əsas donoru maliyyə imkanları geniş olan "Fars körfəzi ölkələrinin koalisiyası" olacaq.
İlkin danışıqlarda İran tərəfi dağıntılara görə ABŞ-dan 400 milyard dollar birbaşa müharibə kompensasiyası tələb etsə də, Vaşinqton bu tələbi qəti şəkildə rədd edib. Nəticədə qarşılıqlı kompromis kimi Pakistanın vasitəçiliyi ilə "Bərpa və İnkişaf Fondu" modeli formalaşdırılıb. Dövlət qrantlarından istifadə olunmayacaq, investorlar qoyduqları vəsaiti gəlirli aktivlər payı ilə geri götürəcəklər.
Mənbələrin verdiyi məlumata görə, fondun hüquqi olaraq qurulması və fəaliyyətə başlaması yalnız yekun sülh razılaşmasından sonra reallaşacaq. Hazırlanan zaman planına əsasən:
-
Atəşkəs: ABŞ və İran arasında rəsmən 60 günlük atəşkəs elan olunacaq.
-
Danışıqlar və Planlama: Bu 60 günlük müddət ərzində fondun administratorları, investor qrupları və İran tərəfi layihələrin miqyasını, hüquqi çərçivəsini və logistik xəritəsini tam yekunlaşdıracaqlar.
Hazırda Ağ Ev rəsmiləri Cey Di Vensin bəyanatını əsas götürür, vasitəçi Pakistan və rəsmi Tehran isə hələlik rəsmi şərh verməkdən yayınır.
MONETAR.AZ
