2026-cı ilin yanvar–fevral ayları Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ehtiyatlı bir başlanğıc kimi qiymətləndirilə bilər. Bu dövrdə ölkədə istehsal olunan Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) həcmi 18 milyard 473,1 milyon manat təşkil edib. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ÜDM-in 0,3 faiz artması ilk baxışdan kiçik görünə bilər. Lakin bu göstərici iqtisadiyyatın daxili strukturunda baş verən dəyişiklikləri və yeni inkişaf meyllərini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Hesabat dövrünün ən diqqət çəkən məqamlarından biri neft-qaz sektoru ilə qeyri-neft-qaz sektoru arasında müşahidə olunan fərqli dinamika olub. Ənənəvi olaraq iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri sayılan neft-qaz sektoru bu dəfə 1,7 faiz azalma ilə yadda qalıb. Bu geriləmə hasilatın təbii azalması, eləcə də qlobal enerji bazarlarında müşahidə olunan dəyişkənliklərlə bağlı ola bilər. Nəticədə bu sektor ümumi iqtisadi artım tempini müəyyən qədər aşağı salan faktor kimi çıxış edib.
Digər tərəfdən, qeyri-neft-qaz sektoru 1,4 faiz artım nümayiş etdirərək iqtisadiyyatın inkişafında daha fəal rol oynamağa başlayıb. Bu artım ölkədə həyata keçirilən iqtisadi şaxələndirmə siyasətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Son illərdə qeyri-enerji sahələrinin inkişafına yönəldilən investisiyalar və həyata keçirilən islahatlar artıq iqtisadi göstəricilərdə öz əksini tapmağa başlayır.
Azərbaycan iqtisadiyyatının strukturuna nəzər saldıqda isə sənayenin hələ də dominant mövqedə olduğunu görmək mümkündür. ÜDM-in 32,7 faizi sənayenin payına düşür. Bununla belə, xidmət sektorunun da iqtisadiyyatda getdikcə daha böyük rol oynadığı müşahidə edilir. Ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri sahəsi ÜDM-in 11,4 faizini təşkil edir. Nəqliyyat və anbar təsərrüfatının payı isə 7,5 faizdir. Bu iki sahənin birlikdə demək olar ki, 19 faizlik paya sahib olması Azərbaycanın regional logistika və ticarət mərkəzi kimi rolunun gücləndiyini göstərir.
Digər sahələrə baxdıqda, tikinti sektorunun ÜDM-də payı 3,9 faiz, kənd təsərrüfatının payı isə 3,2 faiz təşkil edir. Turizm və ictimai iaşə sahəsi 2,8 faizlə təmsil olunur. İnformasiya və rabitə sektoru isə hələlik 2,1 faiz paya malik olsa da, bu sahənin gələcəkdə yüksək əlavə dəyər yaradan istiqamətlərdən biri olacağı gözlənilir. Xüsusilə rəqəmsallaşma və texnologiya sahəsində aparılan layihələr bu sektorun potensialını artırır.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk iki ayının nəticələri göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı müəyyən mənada “iki sürətli” inkişaf modelinə doğru irəliləyir. Bir tərəfdən neft sektoru əvvəlki kimi sürətli artım nümayiş etdirmir, digər tərəfdən isə qeyri-neft sektoru iqtisadi artımın əsas lokomotivinə çevrilməkdədir. Bu proses iqtisadiyyatın daha dayanıqlı və şaxələndirilmiş modelə keçidinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
ÜDM strukturunda məhsula və idxala verilən xalis vergilərin 12,3 faiz təşkil etməsi isə fiskal siyasətin və vergi-gömrük sisteminin büdcə gəlirlərinin formalaşmasında mühüm rol oynadığını göstərir. Bu göstərici dövlət gəlirlərinin sabitliyini qorumaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Beləliklə, 2026-cı ilin əvvəlində müşahidə olunan iqtisadi dinamika Azərbaycanın “yumşaq keçid” mərhələsində olduğunu göstərir. Ümumi artım tempinin nisbətən aşağı olmasına baxmayaraq, iqtisadiyyatın strukturunda baş verən dəyişikliklər uzunmüddətli perspektivdə daha dayanıqlı inkişaf modelinə keçidin əsasını formalaşdırır. Bununla yanaşı, daha yüksək artım templərinə nail olmaq üçün qeyri-neft sektorunda investisiyaların artırılması, struktur islahatlarının sürətləndirilməsi və innovativ sahələrin inkişafının davam etdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
MONETAR.AZ
