Yaxın Şərq qlobal təchizat zəncirlərində yalnız neft və qazla deyil, daha geniş məhsul çeşidi ilə mühüm rol oynayır. Barclays bankının analitiki Zornitsa Todorova tərəfindən hazırlanmış yeni hesabatda qeyd olunur ki, region dünya ticarətinin dəyərinə görə 10 faizdən çox paya sahib olduğu 30 kritik məhsulu bazara təqdim edir.
Tədqiqat 70 ən böyük iqtisadiyyatda 1 200 məhsul və 2,8 milyon ticarət marşrutu üzrə məlumatlara əsaslanır. Analitik bildirib ki, bankın araşdırması kimya sənayesi, tikinti, kənd təsərrüfatı və əsas istehsal sahələrində mövcud olan “əhəmiyyətli, lakin yetərincə qiymətləndirilməyən riskləri” üzə çıxarır.
Todorovanın sözlərinə görə, regionun əhəmiyyəti əsasən sənaye xammalından asılılıqla bağlıdır.
Araşdırmaya görə, Yaxın Şərq dünya üzrə:
-
əhəngdaşı flüsünün 62 faizini,
-
kükürdün təxminən 50 faizini,
-
azot gübrələrinin 23 faizini,
-
əsas neft-kimya xammalının isə təxminən 20 faizini təmin edir.
Bank vurğulayıb ki, risklər yalnız enerji sektoru ilə məhdudlaşmır. Bu sənaye materiallarının əsas idxalçıları arasında Hindistan, Çin və ABŞ yer alır.
Təhlil UN Comtrade bazasının son məlumatlarına əsaslanır və Yaxın Şərqdən ixrac edən doqquz ölkənin – o cümlədən İran, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ticarət axınlarını izləyir.
Todorova qeyd edib ki, bu məlumatlar Barclays-a “kritik və ya yüksək riskli məhsulları” müəyyən etməyə imkan verib. Belə məhsullar Yaxın Şərqin bu doqquz ölkəsinin birlikdə dünya təklifinin ümumi dəyərinin 10 faizindən çoxunu təmin etdiyi mallardır.
Araşdırmada kimya sənayesində metanol, aromatik karbohidrogenlər, fenollar və poliolefinlər kimi məhsullar, eləcə də tikinti materialları – əhəngdaşı, gips və alüminium məmulatları üzrə həssaslıq qeyd olunub.
Kənd təsərrüfatı sektoru isə azot, fosfat və kompleks gübrələr vasitəsilə risklərə məruz qalır.
Bankın nəticəsinə görə, metallurgiya, gəmiqayırma və lüks mallar sektorunda – o cümlədən alüminium, gəmilər, almaz və qızıl kimi məhsullarda – daha niş, lakin yenə də əhəmiyyətli risklər mövcuddur. Bu sahələrdə mümkün pozuntular təklifi tam aradan qaldırmaqdan çox, ticarət axınlarının istiqamətini dəyişdirə bilər.
MONETAR.AZ
