Qlobal neft daşımaları zənciri eyni vaxtda baş verən iki böyük dalğanın — geosiyasi hərbi münaqişələrin və gəmiçilik sənayesində son onilliklərin ən böyük kommersiya konsolidasiyasının təsiri altında yenidən formalaşır. Afinada keçirilən beynəlxalq dənizçilik sammitində (Capital Link Maritime Leaders Summit) sektor rəhbərlərinin səsləndirdiyi fikirlər enerji logistikasının tamamilə yeni fazaya qədəm qoyduğunu sübut edir.
Sənayenin aparıcı şirkətlərindən olan DHT Holdings-in rəhbəri Svein Moxnes Harfyeld (Svein Moxnes Harfjeld) qeyd edir ki, neft şirkətləri hazırda daşımaların təhlükəsizliyini sığortalamaq üçün bir-biri ilə açıq yarışa giriblər. Bu panik və aqressiv fraxt (gəmi icarəsi) tələbinin təməlində iki mühüm amil dayanır. İran və İsrail arasındakı hərbi münaqişə fonunda Hörmüz boğazının qismən bağlanması və logistik risklər marşrutları uzadıb. Gəmilər eyni həcmdə nefti daşımaq üçün daha uzun məsafələr qət etməli olur (Ton-Mil tələbi artır). Bu da qlobal donanmanın müxtəlif coğrafiyalara parçalanmasına və effektiv tanker sayının daha da azalmasına gətirib çıxarır.
Yaranan gərginlik etalon supertankerlərin gündəlik icarə gəlirlərini (charter rates) astronomik səviyyəyə çatdırıb. Münaqişənin ilkin mərhələsində gəmilərin gündəlik gəliri 200 min dollar civarında idisə, hazırda bu rəqəmin bəzi müqavilələrdə iki dəfəyə yaxın artdığı bildirilir.
Bu vəziyyət tanker sahiblərinə fantastik mənfəət qazandırsa da, neft ixracatçıları və yekun istehlakçılar üçün daşıma xərclərinin kəskin bahalaşması deməkdir.
Dənizçilik ekspertləri hesab edirlər ki, Yaxın Şərqdəki mövcud böhran müvəqqəti xarakter daşımır, əksinə, qlobal ticarət xəritəsini uzunmüddətli dəyişir. Heidmar Maritime Holdings şirkətinin baş direktoru Pankaj Xanna (Pankaj Khanna) gələcək trendi belə proqnozlaşdırır:
-
Yaxın Şərqdən qaçış: Başda Hindistan və Çin olmaqla, Asiyanın nəhəng idxalçıları Yaxın Şərq və Fars körfəzinin tədarük risklərindən qorunmaq üçün asılılığı minimuma endirməyə çalışırlar.
-
Atlantik Hövzəsinin yüksəlişi: Regionda vəziyyət stabilləşdikdən sonra belə, qlobal neft axınları tam köhnə məجرasına qayıtmayacaq. Asiya bazarlarını qidalandırmaq üçün xam neft daha çox Atlantik hövzəsindən (ABŞ, Braziliya, Qərbi Afrika) tədarük ediləcək.
Neftin coğrafi olaraq daha uzaq məsafələrdən (Atlantikdən Asiyaya) daşınması, gələcəkdə böyük tankerlərə (VLCC və Suezmax) olan struktur tələbini daimi olaraq yüksək saxlayacaq. Bu isə yaxın bir neçə ildə gəmiçilik sektorunda fraxt qiymətlərinin "yeni normal" olaraq yüksək həddə qalacağını göstərir.
MONETAR.AZ
