Son dövrlərdə Azərbaycanda əməkhaqqı artımı ilə inflyasiya arasında fərq yenidən diqqət mərkəzinə düşüb. Rəsmi rəqəmlər maaşlarda artım olduğunu göstərsə də, bir çox hallarda vətəndaşlar gündəlik həyatda bu artımı hiss etmədiklərini bildirirlər. Səbəb isə inflyasiyanın real gəlirləri “əritməsi” kimi izah olunur.
2026-cı ilin aprel ayına dair göstəricilərə görə, orta aylıq nominal əməkhaqqı 6,2% artaraq 1152 manat olub. Eyni dövrdə ümumi inflyasiya 5,6%, ərzaq inflyasiyası isə 6,7% təşkil edib.
Bu rəqəmlər göstərir ki, əməkhaqqı artımı ümumi inflyasiya ilə demək olar ki, eyni səviyyədədir. Lakin ərzaq qiymətlərinin daha sürətli artması xüsusilə aşağı və orta gəlirli ailələrin alıcılıq qabiliyyətini daha ciddi şəkildə azaldır. İqtisadçılar bunu “istehlak səbəti effekti” ilə izah edirlər. Gündəlik xərclərdə qida məhsullarının payı yüksək olduğuna görə, real həyatdakı inflyasiya rəsmi göstəricidən daha yüksək hiss olunur.
İqtisadi təhlillərə görə, nominal əməkhaqqı artımı təkbaşına real rifahı artırmaq üçün kifayət etmir. Əgər bazarda məhsul və xidmət təklifi eyni sürətlə artmırsa, əlavə pul kütləsi qiymət artımına səbəb olur və inflyasiyanı gücləndirir. Bu səbəbdən maaş artımları çox vaxt real gəlirdə ciddi dəyişiklik yaratmır.
Beynəlxalq praktikada inflyasiyaya uyğun maaş tənzimlənməsi üçün avtomatik indeksləşmə sistemlərindən istifadə olunur. Bu modeldə maaşlar inflyasiyaya uyğun olaraq avtomatik tənzimlənir. Azərbaycanda isə əməkhaqqı artımları əsasən inzibati qərarlar və dövlət büdcəsi çərçivəsində həyata keçirilir. Özəl sektorda isə inflyasiyaya uyğun avtomatik tənzimləmə mexanizmləri geniş tətbiq edilmir.
İqtisadçıların fikrincə, əhalinin real alıcılıq qabiliyyətinin qorunması yalnız əməkhaqlarının artırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Bunun üçün iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrini əhatə edən kompleks yanaşmanın tətbiqi vacib hesab olunur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, ilk növbədə yerli istehsalın genişləndirilməsi və bazarda məhsul bolluğunun təmin edilməsi qiymət artımlarının təsirini azaltmağa kömək edə bilər. Eyni zamanda, inflyasiyadan daha çox təsirlənən əhali qrupları üçün ünvanlı sosial dəstək mexanizmlərinin gücləndirilməsi də vacib amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Bundan əlavə, uzunmüddətli perspektivdə özəl sektorda əməkhaqlarının indeksləşdirilməsi mexanizmlərinin tətbiqi əhalinin gəlirlərinin inflyasiya ilə uzlaşdırılmasına imkan yarada bilər. İqtisadçılar vurğulayırlar ki, iqtisadi rifahın əsas göstəricisi nominal əməkhaqqının məbləği deyil, həmin gəlirlə vətəndaşın nə qədər mal və xidmət əldə edə bilməsidir. Başqa sözlə, əhalinin real alıcılıq qabiliyyəti iqtisadi rifahın qiymətləndirilməsində həlledici meyar olaraq qalır.
Mütəxəssislərin fikrincə, iqtisadi rifahı müəyyən edən əsas göstərici nominal maaşlar deyil, real alıcılıq qabiliyyətidir. İnflyasiya nəzarət altına alınmadan və sistemli tənzimləmə mexanizmləri qurulmadan, maaş artımları real rifahda davamlı yaxşılaşma yaratmaya bilər.
MONETAR.AZ
