Qonşu Rusiyanın aqrar sektoru 2026-cı ilin ilk beş ayında ixracatda növbəti uğura imza atıb. Lakin bu dəfə diqqət mərkəzində ənənəvi buğda və ya arpa deyil, yağlı bitkilər və xüsusilə də soya paxlasıdır. Sənaye analitiklərinin ("OleoScope") açıqladığı son rəsmi statistikaya görə, yanvar-may aylarında Rusiyanın yağlı bitkilər ixracı 39% artaraq 1,57 milyon tona çatıb.
Bu fantastik artımın arxasında dayanan əsas güc penetratesiyası isə Çin xalqının qidalanma vərdişləri və uzaq şərqdən gələn böyük tələbatdır.
Bazardakı ümumi mənzərəni dəyişən və ixracatı pik həddə çatdıran əsas məhsul soya paxlası olub. Cəmi 5 ay ərzində Rusiyadan xaricə soya ixracı 2,7 dəfə (270%) artaraq 708 min tona yüksəlib.
Beynəlxalq ekspertlər bu sıçrayışı Çin bazarının nəhəng tələbatı ilə əlaqələndirirlər. Çin mətbəxinin və gündəlik rasionunun əvəzedilməz hissəsi olan, soya südündən hazırlanan məşhur tofu (soya kəsmiyi/pendiri) istehsalı üçün Çin zavodları kütləvi şəkildə Rusiya xammalına üz tutublar. Soya ilə yanaşı, Rusiya kətan toxumu ixracını da 22% artıraraq 544 min tona çatdırıb.
Lakin bu ixrac bumu Rusiya daxili bazarında yeni bir gərginliyə yol açıb. Xammalın bu qədər sürətlə və böyük həcmdə ölkədən çıxarılması daxili emal sənayesini (yağ fabriklərini) narahat etməyə başlayıb.
Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, əgər soya paxlasının bu templə xaricə daşınması davam edərsə, Rusiya hökuməti daxili bazarı qorumaq üçün yaxın aylarda soya ixracına tətbiq edilən gömrük rüsumlarını kəskin şəkildə artıra bilər. Bu isə xammalı birbaşa satan fermerlərin qazancını azalda bilər.
Rusiya yağlı bitkilər bazarındakı bu hərəkətlilik Azərbaycan üçün də maraqlıdır. Ölkəmizdə son illər quşçuluq və heyvandarlıq sektorları sürətlə inkişaf edir. Soya paxlası və onun emalından alınan soya şrotu (jımıx) isə quş və heyvan yemlərinin hazırlanmasında ən yüksək proteinli, əvəzedilməz komponentdir.
Azərbaycan bu növ yem qatqılarını əsasən idxal edir. Rusiyanın soyasını Çinə yönəltməsi və gələcəkdə rüsumların artma ehtimalı, regional bazarda yemlik soya qiymətlərinə qısamüddətli təzyiq yarada bilər. Bu isə yerli quşçuluq təsərrüfatlarının xərc maddələrinə təsir edən faktorlardandır.
Digər tərəfdən, kətan toxumu ixracının artması da qlobal bitki yağları bazarında balansı qoruyur. Regionda baş verən bu aqrar aktivlik bir daha sübut edir ki, Çin kimi nəhəng bir istehlakçının hər hansı bir məhsula olan "iştahı" dünya ticarət xəritəsini bir neçə ayın içində tamamilə dəyişmək gücünə malikdir.
MONETAR.AZ
