Azərbaycanda ərzaq balansının daha dəqiq hesablanması, daxili bazarın qorunması və potensial qıtlıq risklərinin qarşısının alınması məqsədilə fermerlər və tədarükçülər üçün yeni inzibati tələblər müəyyən edilir. Milli Məclisin bugünkü iclasında İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsi ikinci oxunuşda qəbul edilib.
Dəyişikliyə əsasən, fermerlər və tədarükçülər kənd təsərrüfatı istehsalı və tədarükünə dair məlumatları ildə bir dəfə müvafiq informasiya sisteminə daxil etməlidirlər. Eyni zamanda, istixanalar, soyuducu anbarlar və taxıl elevatorları barədə məlumatların hər ay növbəti ayın 10-dək elektron sistemə təqdim olunması tələb olunur.
Qaydanın pozulmasına görə inzibati cərimələr nəzərdə tutulur:
- Fiziki şəxslər – 100 manat
- Vəzifəli şəxslər – 200 manat
- Hüquqi şəxslər – 500 manat
Eyni pozuntunun bir il ərzində təkrar törədilməsi halında cərimələr artırılır:
- Fiziki şəxslər – 200 manat
- Vəzifəli şəxslər – 400 manat
- Hüquqi şəxslər – 1000 manat
Bundan əlavə, ərzaq balansının tərtibi ilə bağlı sorğulara 15 iş günü ərzində cavab verməyən vəzifəli və hüquqi şəxslər də 200–500 manat aralığında cərimə ediləcək. Qanunvericiliyə əsasən, pozuntuya yol vermiş şəxs 10 iş günü ərzində nöqsanları aradan qaldırarsa, inzibati məsuliyyətdən azad edilir. Eyni müddət ərzində təkrar məsuliyyət tətbiq edilmir.
Ərzaq balansının düzgün hesablanması, daxili bazarın qorunması və potensial qıtlığın qarşısının alınması üçün fermerlərdən, anbar və elevator sahiblərindən məcburi hesabatların tələb olunması dünya təcrübəsində kifayət qədər geniş yayılmış bir üsuldur.
Bu sahədə Azərbaycana ən yaxın nümunələrdən biri Türkiyədir. Türkiyədə uzun illərdir fəaliyyət göstərən "Çiftçi Kayıt Sistemi" (ÇKS) mövcuddur. Fermerlər hər il hansı ərazidə, nə qədər və hansı növ məhsul əkdiklərini, daxili bazara nə qədər məhsul çıxaracaqlarını dövlətin rəqəmsal sisteminə bəyan etməlidirlər. Eyni zamanda, taxıl siloları (anbarları) və soyuducu anbarların sahibləri də mütəmadi olaraq ehtiyatlar barədə hesabat verirlər. Məlumatları gizlədən və ya vaxtında verməyən təsərrüfatlar həm dövlət dəstəyindən (subsidiyalardan) məhrum edilir, həm də qanunsuz bazar manipulyasiyasına görə ciddi inzibati cərimələrlə üzləşirlər.
Digər bir analoji tətbiq Rusiya və Qazaxıstan kimi qlobal taxıl bazarına təsir edən ölkələrdədir. Rusiyada son illərdə tam məcburi xarakter alan "FGİS Zerno" (Taxılın İzlənilməsi üzrə Dövlət İnformasiya Sistemi) fəaliyyət göstərir. Bu sistemə əsasən, fermerlər və elevator sahibləri yığılan taxılın həcmi, keyfiyyəti və harada saxlanılması barədə hər ay məlumat yükləməlidirlər. Qanunun tələbini pozanlar, məlumatı gecikdirənlər rəsmi olaraq İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə cərimələnirlər.
Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələrində isə bu proses kənd təsərrüfatının idarə edilməsinin təməl daşıdır. Aİ-nin Ümumi Aqrar Siyasəti (CAP) çərçivəsində bütün üzv dövlətlərdə İnteqrasiya Olunmuş İdarəetmə və Nəzarət Sistemi (IACS) tətbiq olunur. Avropalı fermerlər və tədarükçülər əkin sahələri, gözlənilən məhsuldarlıq, anbar ehtiyatları və heyvan sayı barədə rəsmi elektron sistemlərə mütəmadi hesabat verməyə borcludurlar. Avropada məlumatların gizlədilməsi və ya təhrif edilməsi təkcə böyük məbləğdə cərimələrlə deyil, həm də təsərrüfatın fəaliyyət lisenziyasının dondurulması və məhkəmə məsuliyyəti ilə nəticələnir.
Dünyada bu cür cərimə və tələblərin tətbiq edilməsinin əsas məqsədi dövlətin ölkədəki real ərzaq ehtiyatından xəbərdar olmasıdır. Bu məlumatlar olmadıqda, işbazlar məhsulu anbarlarda gizlədərək süni qıtlıq yarada və qiymətləri qaldıra bilirlər. Azərbaycan da hazırda bu qlobal təcrübəni yerli bazarda şəffaflığı təmin etmək üçün tətbiq etməyə başlayır.
MONETAR.AZ
