Daşınmaz əmlak bazarında son illərin ən çox müzakirə olunan mövzusu yeni tikilən binalarda mənzil qiymətlərinin fantastik sürətlə artmasıdır. İctimaiyyətdə belə bir rəy formalaşıb ki, bu artım birbaşa tikinti materiallarının bahalaşması ilə əlaqəlidir. Lakin rəsmi statistika və real bazar göstəriciləri tam fərqli və olduqca maraqlı bir paradoksu ortaya qoyur.
Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmlərinə diqqət yetirdikdə binaların karkasını və əsasını təşkil edən xammalın qiymət artımının əslində kifayət qədər mülayim və az olduğu görünür. Məsələn, son illərin müqayisəli dövrlərində tikintinin "onurğa sütunu" sayılan sementin qiyməti cəmi 17.6 faiz, kərpicin qiyməti 4.8 faiz, daxili işlərdə geniş istifadə olunan alçipanın kvadratmetri isə cəmi 14 faiz civarında yüksəlib. İdxal olunan parket kimi bəzi xüsusi təmir materiallarını çıxmaq şərtilə, ümumi tikinti materialları bazarında artım tempi orta hesabla 15-20 faiz ətrafında dəyişir.
Bunun tam əksinə olaraq, yeni tikilən binalarda bir kvadratmetr sahənin satış qiyməti son 5 ildə bəzi ərazilərdə kəskin bahalaşıb və 1200 manatdan 2200-3500 manat həddinə yüksəlib. Material xərclərindəki bu kiçik, mülayim dəyişikliklərin mənzil bazarında böyük bir qiymət partlayışına səbəb olması onu sübut edir ki, mənzillərin kəskin bahalaşmasında tikinti materiallarını əsas günahkar elan etmək tamamilə yanlış yanaşmadır. Bəs materiallar bu qədər az bahalaşdığı halda, yeni tikililərin qiyməti niyə belə kəskin şəkildə yuxarı dırmaşır?
Ekspertlər bu böyük disbalansın arxasında materialdan tamamilə müstəqil olan daha ağır xərc maddələrinin və bazardakı xüsusi konyukturunun dayandığını bildirirlər. Bu amillərdən birincisi və ən mühümü paytaxtda, xüsusilə mərkəz və mərkəzə yaxın ərazilərdə boş torpaq sahələrinin demək olar ki, tükənməsidir. Tikinti şirkətləri yeni bir layihəyə başlamaq üçün köhnə məhəllələri satın alaraq sökmək məcburiyyətində qalırlar. Bu zaman şirkət materialdan daha çox yüzlərlə sakinin köçürülməsinə, onlara nağd kompensasiya ödənilməsinə və ya yeni binadan mənzil verilməsinə astronomik vəsaitlər xərcləyir ki, bu da birbaşa kvadratmetrin maya dəyərini süni şəkildə kəskin artırır.
Digər tərəfdən, binaların layihələndirilməsi, kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi, dövlət ekspertizası və rəsmi icazələrin alınması xərcləri də son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Eyni zamanda tikinti sektorunda fəaliyyət göstərən mühəndis, usta və fəhlə qüvvəsinin əməkhaqqı xərcləri, habelə yanacaq və logistika xərcləri son 5 ildə kəskin şəkildə artıb. Yəni material ucuz və ya sabit qalsa da, həmin materialı binaya çevirən canlı işçi qüvvəsinin dəyəri mənzilin qiymətinə birbaşa təsir edir.
Nəhayət, iqtisadiyyatın fundamental qanunu olan tələb və təklif nisbəti də burada həlledici rol oynayır. Tikinti qaydalarının və normalarının sərtləşdirilməsi, binalararası məsafə və avtodayanacaq tələbləri bazara daxil olan yeni binaların sayını azaltsa da, şəhərə axın və mənzilə olan tələb yüksək olaraq qalır. Təklif azalıb tələb artdıqda isə, materialın xərcindən asılı olmayaraq məhsulun qiyməti qaçılmaz olaraq kəskin yüksəlir.
Mənzil bazarındakı indiki qiymət bumu material bahalaşmasından deyil, torpaq qıtlığı, sakinlərə ödənilən yüksək kompensasiyalar, artan inzibati xərclər və güclü tələb amilindən qaynaqlanır. Bu səbəbdən yaxın gələcəkdə materialların qiyməti tam sabit qalsa belə, daxili daşınmaz əmlak bazarında hər hansı bir ucuzlaşma gözləmək real görünmür.
MONETAR.AZ
