Çinin xam neft idxalını kəskin azaltması qlobal neft bazarında qiymət artımını müəyyən qədər məhdudlaşdırsa da, Hörmüz boğazında uzunmüddətli fasilə yaranacağı halda bu amil təkbaşına kifayət etməyəcək. Capital Economics analitiklərinin qiymətləndirməsinə görə, belə bir ssenaridə qlobal ehtiyatların tükənməsi nəticəsində Brent markalı neftin qiyməti bir barel üçün 120 dollar və daha yüksək səviyyələrə çata bilər.
İyun ayında Çinin xam neft idxalı illik müqayisədə 40%-dən çox azalaraq sutkada 7,2 milyon barelə enib. Bu göstərici İranla münaqişədən əvvəlki dövrlə müqayisədə gündəlik 4 milyon bareldən çox azdır və həmin vaxt Hörmüz boğazından daşınan neft həcminin təxminən 30%-nə bərabərdir.
Analitiklər bildirirlər ki, idxaldakı bu eniş pandemiya dövründə müşahidə olunan azalmadan da daha kəskindir. Lakin bunun əsas səbəbi son tələbatın çökməsi deyil, Çinin əvvəlki illərdə topladığı iri həcmli strateji və kommersiya ehtiyatlarından istifadə etməyə başlamasıdır.
Hesablamalara görə, Çin 2025-ci ildə gündəlik 700 min – 1,1 milyon barel həcmində əlavə xam neft ehtiyatı formalaşdırıb. Son aylarda isə neft emalı zavodları və dövlət qurumları bazardakı qeyri-müəyyənlik fonunda idxalı azaltmaq məqsədilə limanlarda saxlanılan bu ehtiyatlardan istifadə edirlər.
ABŞ Energetika İnformasiyası Administrasiyasının (EIA) qiymətləndirməsinə əsasən, iyun ayında Çində neft istehlakı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 5% azalıb. Bununla belə, Capital Economics hesab edir ki, elektromobillərin yayılması, neft-kimya sektorundakı zəifləmə, kömürlə əvəzetmə və neft məhsullarının ixracına tətbiq edilən müvəqqəti məhdudiyyətlər kimi amillər idxaldakı rekord azalmanı tam izah etmir.
Analitiklərin hesablamalarına görə, 2025-ci ilin sonuna Çin təxminən 1,4 milyard barel həcmində strateji və kommersiya xam neft ehtiyatına malik olub. Bu, ölkənin müharibədən əvvəlki idxal həcmləri nəzərə alınmaqla təxminən 120 günlük tələbatını ödəməyə kifayət edir və ABŞ-ın analoji ehtiyatlarından təxminən 70% çoxdur.
Bu ehtiyatlar Çinə idxalı hazırkı aşağı səviyyədə daha bir neçə ay, hətta bəzi ssenarilərdə 2027-ci ilə qədər saxlamağa imkan verə bilər. Lakin ehtiyatların azalması yeni tədarük böhranı yaranacağı halda ölkənin enerji təhlükəsizliyini zəiflədəcək.
Capital Economics hesab edir ki, Çin yalnız neftin qiyməti yenidən bir barel üçün təxminən 60 dollar səviyyəsinə enərsə və ehtiyat toplamaq iqtisadi cəhətdən yenidən sərfəli olarsa, idxalı müharibədən əvvəlki həcmlərə qaytarmağa maraq göstərə bilər.
Analitiklər vurğulayırlar ki, Çinin zəif idxalı qlobal bazarı uzun müddət balansda saxlaya bilməz. İranla münaqişə başlayandan bəri İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv ölkələrin kommersiya neft ehtiyatları davamlı şəkildə azalır. Bu isə Hörmüz boğazının uzunmüddətli blokadası halında qlobal təklif çatışmazlığının daha da dərinləşəcəyi və qiymətlər üzərində təzyiqin güclənəcəyi riskini artırır.
MONETAR.AZ
