Bugün Azərbaycanın ictimai-siyasi, mədəni və maarifçilik tarixində silinməz izlər qoymuş böyük ziyalı, publisist və təbiətşünas alim Həsən bəy Zərdabinin (Məlikov) anadan olmasından 189 il ötür.
28 iyun 1837-ci ildə Göyçay qəzasının Zərdab kəndində anadan olan Həsən bəy, bütün ömrünü xalqının cəhalətdən qurtulmasına, maariflənməsinə və milli oyanışına həsr edib. Onun rəhbərliyi ilə atılan addımlar tək mətbuatın deyil, teatrın və dünyəvi təhsilin də təməl daşlarını formalaşdırıb.
Zərdabinin çoxşaxəli fəaliyyəti Azərbaycan mədəniyyətinin intibah dövrünü təşkil edir.
22 iyul 1875-ci ildə ilk milli ana dilli mətbu orqan olan "Əkinçi" qəzetini nəşr etdirməklə Azərbaycan jurnalistikasının əsasını qoyub. Qəzet sadə xalq dilində elmi, mədəni və aqrar yenilikləri təbliğ edib.
1873-cü ildə o dövrün gənc ziyalıları Nəcəf bəy Vəzirov və Əsgər ağa Adıgözəlovla birlikdə M.F.Axundzadənin komediyalarını səhnələşdirərək milli teatr sənətimizin əsasını qoyub.
1901-ci ildə Bakıda fəaliyyətə başlayan azərbaycanlı qızlar üçün ilk dünyəvi məktəbin (Tağıyevin qızlar məktəbi) təşkilində həyat yoldaşı Hənifə xanım Məlikova ilə birlikdə fəal iştirak edib.
Həsən bəy Zərdabi 1907-ci il noyabrın 28-də Bakıda vəfat edib. İlk olaraq Bibiheybət məscidinin yaxınlığında dəfn olunan ziyalımızın məzarı, 1957-ci ildə xalqın öz böyük oğluna ehtiramının göstəricisi olaraq I Fəxri xiyabana köçürülüb.
Hazırda onun adı Azərbaycan Təbiət Tarixi Muzeyinə, Gəncə Dövlət Universitetinə (keçmiş Pedaqoji İnstitut), eləcə də ölkənin bir çox mərkəzi küçə və məktəblərinə verilərək əbədiləşdirilib. "Əkinçi" qəzetinin işıq üzü gördüyü 22 iyul tarixi isə hər il ölkəmizdə rəsmi olaraq Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü kimi təntənəli şəkildə qeyd olunur.
Həsən bəy Zərdabi təkcə xəbər yayan bir qəzetçi deyil, bütöv bir millətin düşüncə tərzini dəyişən ideoloq idi. Onun nümayiş etdirdiyi cəsarət, Mirzə Cəlil, Əli bəy Hüseynzadə və Əhməd bəy Ağaoğlu kimi nəhənglərin yetişməsinə və nəticədə 1918-ci ildə Şərqin ilk demokratik respublikasının qurulmasına gedən intellektual yolun işığını yandırdı.
