Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyi, xüsusilə də un və çörək bazarı birbaşa olaraq şimal qonşumuz Rusiyadan asılıdır. Ölkəmizə idxal olunan ərzaqlıq buğdanın aslan payı məhz Rusiyanın payına düşür. Odur ki, Rusiya tarlalarında baş verən hər bir dəyişiklik yerli bazarda dərhal əks-səda doğurur.
Dünyanın nüfuzlu Bloomberg agentliyinin yaydığı son hesabat isə heç də ürəkaçan deyil: Rusiyada kəsmək bilməyən leysan yağışları yazlıq buğda səpinini iflic edib. Ölkədə son 8 ilin ən zəif səpin tempi qeydə alınır ki, bu da qlobal taxıl bazarında qiymətləri silkələyə bilər.
Rəsmi rəqəmlərə görə, mayın sonuna olan məlumata əsasən Rusiyada cəmi 7.1 milyon hektar sahədə buğda səpilib. Bu isə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 12% azdır.
"Rosqidromet" bəyan edib ki, buğdanın anbarı sayılan Sibir və Volqayanı bölgələrində yağıntıların miqdarı normadan 60% ilə 118% arasında çox olub. Torpaq o qədər palçıq və rütubətlidir ki, ağır texnikanı tarlalara salmaq sadəcə qeyri-mümkündür.
Rusiya Taxıl İttifaqının rəhbəri Arkadi Zloçevski bildirir ki, artıq kritik hədd keçilib. Hava düzəlsə belə, bir çox fermer buğda səpməkdən imtina edir, çünki bitkinin böyüməsi və yetişməsi üçün vaxt qalmayıb. Gecikmiş buğda isə həm xəstəliklərə dözümsüz olur, həm də aşağı məhsuldarlıq verir.
Dünyada taxıl qıtlığı riskini artıran digər məqam isə odur ki, analoji problem digər nəhəng istehsalçılarda da yaşanır. ABŞ və Avstraliyada da əlverişsiz hava şəraiti, həmçinin dünyada gübrə və yanacaq qiymətlərinin baha olması fermerlərin işini çətinləşdirib. Üstəlik, Rusiya rublunun bir qədər möhkəmlənməsi yerli taxıl ixracatçılarının qazancını vurduğu üçün onlar istehsalı artırmaqda maraqlı deyillər.
İndi yeganə ümid Rusiyadakı payızlıq buğda sahələrinədir. Əgər biçin vaxtına qədər havalar yaxşı keçərsə, payızlıq buğda bu itkini qismən bərpa edə bilər.
Azərbaycan üçün təhlükə varmı? Un və çörək bahalaşa bilərmi?
Bu xəbər Azərbaycan istehlakçısı üçün niyə önəmlidir? Çünki Rusiya bazarında buğdanın azalması və ya daxili qiymətlərin artması avtomatik olaraq bizim un dəyirmanlarına təsir edir.
-
Qiymət təzyiqi: Rusiyada məhsul az olarsa, bu, dünya birjalarında buğdanın tonunun qiymətini qaldıracaq. Azərbaycan da buğdanı dünya bazar qiymətləri ilə (və ya ona yaxın rüsumlarla) aldığı üçün ölkəyə daxil olan xammal bahalaşa bilər.
-
Strateji ehtiyatlar: Sevindirici haldır ki, Azərbaycanda Dövlət Taxıl Fondu və iri un istehsalçılarının bir neçə aylıq strateji ehtiyatları mövcud olur. Bu, xaricdəki qısamüddətli böhranların yerli bazara dərhal zərbə vurmasının qarşısını alır.
-
Yerli istehsalın vacibliyi: Bu cür hadisələr ölkəmizdə yerli ərzaqlıq buğda istehsalının artırılmasının nə qədər həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini növbəti dəfə sübut edir. İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda (Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl və s.) qurulan iri aqroparklar və müasir pivot (pi-vot) suvarma sistemləri gələcəkdə bizi bu növ xarici şoklardan qoruya biləcək ən böyük qalxandır.
Hələlik vəziyyət kritik olsa da, tam ümidsiz deyil. İndi yerli idxalçılar və iqtisadçılar gözünü Rusiyadakı yay biçininə və qlobal birja qiymətlərinə dikib.
