Qlobal süni intellekt (AI) inqilabı və mikrosxem sənayesindəki kəskin yüksəliş qlobal maliyyə bazarlarında güc balansını tamamilə alt-üst edib. Bloomberg-in yaydığı son məlumata görə, Tayvan fond birjasının ümumi kapitalizasiyası (bazar dəyəri) 4.95 trilyon dollara çataraq, uzun müddətdir mövqeyini qoruyan Hindistanı (4.92 trilyon dollar) geridə qoyub.
Bu sıçrayışla Tayvan rəsmən dünyanın 5-ci ən böyük fond bazarına çevrilib. Hazırda qlobal reytinqdə ondan öndə yalnız ABŞ, materik Çin, Yaponiya və Honq-Konq qərarlaşıb.
Tayvan birjasının bu tarixi uğurunun arxasında demək olar ki, tək bir şirkət dayanır. Dünyanın ən böyük müqaviləli çip istehsalçısı TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company):
-
Səhmlərdə sıçrayış: TSMC-nin səhmləri ilin əvvəlindən bəri 46% dəyər qazanıb.
-
Bazarın çəkisi: Hazırda TSMC təkbaşına Tayvanın əsas birja indeksi olan TAIEX-in təxminən 42%-ni formalaşdırır. İndeksin özü isə 2026-cı ildə 50%-dən çox artım nümayiş etdirib.
Analitiklər bu vəziyyətin Tayvan bazarı üçün ciddi risk daşıdığını qeyd edirlər. Bazarın həddindən artıq bir şirkətdən asılı olması (fokuslanması), TSMC-də baş verə biləcək hər hansı texniki və ya geosiyasi böhranın bütün Tayvan birjasını çökdürə biləcəyi anlamına gəlir.
Tayvan və Cənubi Koreya kimi Asiyanın istehsal mərkəzləri AI investorlarının milyardlarla dollarlıq kapitalını cəlb etdiyi bir vaxtda, Hindistan birjaları ciddi qan itkisi ilə üzbəüz qalıb. İlin əvvəlindən bəri xarici fondlar Hindistan səhmlərindən təxminən 24 milyard dollar vəsait çıxarıblar.
Hindistan birjalarının geriləməsinin 5 əsas səbəbi:
-
Səhmlərin qiymətinin real qazanclara nisbətən həddindən artıq şişirdilməsi (yüksək qiymətləndirmə).
-
Korporativ gəlirlərin artım tempinin zəifləməsi.
-
Hindistan rupisinin dollar qarşısında dəyər itirməsi.
-
Qlobal enerji xərclərinin (neft idxalının) artması.
-
Ölkə birjasında süni intellekt (AI) ilə birbaşa bağlı olan nəhəng texnologiya şirkətlərinin yoxluğu.
Bu neqativ trend fonunda Hindistanın əsas birja indeksləri 8% ucuzlaşıb, ölkənin inkişaf etməkdə olan bazarlar mərkəzli MSCI EM indeksindəki çəkisi isə 19%-dən 12%-ə geriləyib.
Birja dəyərlərində Tayvan önə keçsə də, real iqtisadi miqyas və makroiqtisadi güc baxımından Hindistan hələ də şəksiz liderdir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) rəsmi qiymətləndirmələri bunu aydın göstərir:
Tayvanın maliyyə tənzimləyici qurumu daxili bazara kapital axınını stimullaşdırmaq üçün qaydalarda kəskin yumşalmaya gedib. Yeni qərara əsasən, investisiya fondlarına bir şirkətdə xalis aktivlərinin 25%-ə qədərini saxlamağa icazə verilib (əvvəlki limit cəmi 10% idi).
Hazırda bu güzəştli qayda müstəsna olaraq yalnız TSMC səhmlərinə tətbiq edilir. ABŞ-ın nəhəng investisiya bankı JPMorgan-ın hesablamalarına görə, bu hüquqi dəyişiklik yaxın müddətdə TSMC səhmlərinə əlavə olaraq 6 milyard dollardan çox təzə xarici kapitalın daxil olmasını təmin edəcək.
Finans mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, Hindistan birjası qısamüddətli dövrdə "həddindən artıq qızmış" və bahalı görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə ölkə əhalisinin artan şəxsi yığımlarının sürətlə maliyyə aktivlərinə yönəlməsi tendensiyası Hindistan iqtisadiyyatının daxili dayaqlarını güclü saxlamağa davam edir.
MONETAR.AZ
