ABŞ ilə İran İslam Respublikası arasında uzun müddətdir davam edən hərbi-siyasi gərginliyi yumşalda biləcək müvəqqəti sülh sazişinin qeyri-rəsmi layihə sənədi üzə çıxıb. Bu gün İranın dövlət televiziyasının (IRIB News) yaydığı eksklüziv məlumata görə, saziş rəsmən imzalandığı təqdirdə qlobal enerji ticarətinin ürəyi sayılan Hörmüz boğazında gəmiçilik fəaliyyəti cəmi bir ay ərzində tam normallaşa bilər.
Dövlət televiziyasının dərc etdiyi bu sənəddə layihənin konkret olaraq hansı tarixdə hazırlandığı və Ağ Ev administrasiyasının burada irəli sürülən şərtləri rəsmən qəbul edib-etmədiyi barədə dəqiq təfərrüat verilməyib.
Yaxın Şərqdə atəşkəs və sabitlik ehtimalı qlobal enerji birjalarında dərhal özünü büruzə verib. Uzun müddətdir yüksək risk premiumu ilə ticarət olunan xam neft qiymətləri xəbərin ardınca kəskin şəkildə aşağı yuvarlanıb. Xəbərin yayılmasından dərhal sonra təxminən 5% dəyər itirərək bir barel üçün 95 dollar psixoloji həddindən aşağı enib. Mümkün sülh razılaşması ilə bağlı bazarda yaranan ümumi optimizm fonunda neft qiymətləri cari həftə ərzində ümumilikdə 8%-dən çox ucuzlaşıb.
Sızdırılan qeyri-rəsmi sənəd layihəsində tərəflərin üzərinə götürəcəyi öhdəliklər və gələcək təhlükəsizlik arxitekturası barədə mühüm bəndlər yer alıb. Şərtlərə əsasən, ABŞ İran limanlarına qarşı tətbiq etdiyi sərt dəniz blokadasını tamamilə aradan qaldırmalıdır. Eyni zamanda, Vaşinqton İran sahillərinə yaxın sularda yerləşən hərbi-dəniz qüvvələrini (HDQ) həmin regiondan geri çəkməlidir.
Sənədin ən diqqətçəkən və danışıqlar prosesində ən çox mübahisə doğuran bəndi İran və Omanın Hörmüz boğazında müştərək gəmiçiliyə nəzarət mexanizmi yaratması planıdır.
Regional təhlükəsizliyin Tehran və Maskatın nəzarətinə verilməsi təklifinə rəsmi Vaşinqton ehtiyatla yanaşır. ABŞ tərəfi beynəlxalq ticarət gəmilərinin və neft tankerlərinin bu strateji su yolundan heç bir maneə və yoxlama olmadan, tam sərbəst keçid hüququna malik olmasında israr edir.
MONETAR.AZ
