Avropa İttifaqının (Aİ) iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə strategiyasında və daxili karbon bazarında ciddi parçalanma yaranıb. İttifaqın altı üzv dövləti sənaye müəssisələri üçün nəzərdə tutulan CO_2 emissiyaları üzrə pulsuz kvotaların azaldılması planına rəsmən qarşı çıxıb. Ölkələr bu addımı fevral ayının sonundan bəri regionu sarsıdan İranla müharibənin enerji daşıyıcılarının qiymətinə vurduğu ağır zərbə və sənayenin iflas riski ilə əsaslandırırlar.
Avropa Komissiyası (AK) bu ay sənaye müəssisələri üçün 2030-cu ilə qədər pulsuz emissiya kvotalarının bölüşdürülməsi qaydalarına xüsusi dəyişiklik təklif edib. Brüsselin rəsmi bəyanatına görə, təklif olunan yeni reqlament pulsuz icazələrin (kvotaların) azaldılması tempini bir qədər zəiflətməyi nəzərdə tutur.
Bu güzəştli strategiya sayəsində onilliyin sonuna qədər Avropa sənayesinin karbon kvotaları üzrə ümumi xərclərini 4 milyard avro (4,66 milyard dollar) azaltmaq və müəssisələrə maliyyə nəfəsliyi vermək hədəflənirdi.
Lakin bu yumşaldılma siyasəti sənayesi ağır enerji xərclərindən asılı olan ölkələri qane etməyib. Reuters agentliyinin əldə etdiyi rəsmi sənədə əsasən, altı ittifaq ölkəsi — Bolqarıstan, Çexiya, Yunanıstan, Polşa, Rumıniya və Slovakiya Avropa Komissiyasına birgə müraciət ünvanlayıblar. Onlar pulsuz CO_2 emissiya kvotalarının həcminin azaldılmasını tamamilə dayandırmağı və bu göstəricini ötən ilin səviyyəsində dondurmağı tələb ediblər.
Altı ölkənin imzaladığı birgə bəyanatda hazırkı geosiyasi böhranın yaratdığı iqtisadi fəsadlar kəskin şəkildə dilə gətirilib. Fevralın sonundan etibarən alovlanan İranla müharibə səbəbindən qlobal miqyasda artan yüksək enerji (qaz və neft) qiymətləri, Avropanın enerji tutumlu sənaye sahələrinin rəqabət gücünü sıfıra endirir.
Ölkələr xəbərdarlıq ediblər ki, mövcud böhran fonunda kvotaların azaldılması zavod və fabriklərin kütləvi şəkildə bağlanmasına, yaxud istehsal xətlərinin Aİ hüdudlarından kənara (daha ucuz enerji və yumşaq ekoloji qaydaları olan regionlara) köçürülməsinə yol açacaq.
Bu qarşıdurma Aİ-nin iqlim siyasətinin təməl sütununu sarsıdır. Belə ki, Emissiya Ticarəti Sistemi (ETS) Avropa İttifaqının əsas karbon bazarı və qlobal istiləşməyə qarşı ən güclü alətidir. Bu sistem sənaye müəssisələrini atmosferə tullantı buraxdıqları hər ton karbon qazına görə birjadan emissiya kvotası almağa məcbur edir.
İndiyə qədər pulsuz kvotalar yerli sənayeni qorumaq üçün mərhələli şəkildə azaldılırdı. Lakin Yaxın Şərqdəki müharibə şəraitində yaranan enerji böhranı, Avropanı "ekoloji təmizlik" ilə "iqtisadi sağ qalma" arasında ağır seçim etmək məcburiyyətində qoyub.
MONETAR.AZ
