Azərbaycan parlamenti yerin təkindən istifadə qaydalarında inqilabi sayıla biləcək dəyişiklikləri müzakirə edir. Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsində gündəmə gətirilən təkliflər, illərdir "tullantı" və ya "əlavə xərc" kimi görülən materialların iqtisadi dövriyyəyə qatılmasını hədəfləyir.
Dəyişikliyə əsasən, su anbarlarında və sututarlarda illərlə toplanan çöküntülər (qum, çınqıl, gil) artıq rəsmi olaraq yerin təkindən istifadə növü kimi tanınacaq.
Su anbarlarının dibində toplanan lillər və çöküntülər anbarın su tutumunu azaldır və texniki problemlər yaradırdı. Onların çıxarılması isə sadəcə "təmizlik işi" kimi görülürdü. İndi bu materiallar sənaye və tikinti xammalı kimi leqal şəkildə istifadə edilə biləcək. Bu, həm su ehtiyatlarının idarə olunmasını asanlaşdıracaq, həm də tikinti sektorunu ucuz xammalla təmin edəcək.
Böyük infrastruktur layihələri, tunellər və yeraltı keçidlər tikilərkən tonlarla süxur (torpaq və daş qatı) çıxarılır. Bu süxurlar çox vaxt utilizasiya edilməli olan "artıq yük" sayılırdı. Təklif olunan dəyişiklik bu süxurları da yerin təkindən istifadə siyahısına daxil edir. Bu o deməkdir ki, tunel qazan şirkət çıxardığı materialı yol tikintisində və ya digər sahələrdə xammal kimi qanuni şəkildə istifadə edə və ya sata biləcək.
Ən maraqlısı isə dağ-mədən işləri zamanı yaranan istehsal tullantıları ilə bağlıdır. Dağ-mədən sənayesində filiz çıxarılarkən yaranan tullantıların (tailings) tərkibində hələ də müəyyən miqdarda faydalı minerallar və ya tikinti üçün yararlı maddələr olur. Yeni qaydalar bu tullantıların yenidən emal edilməsinə və istifadəsinə yaşıl işıq yandırır.
Gözlənilən faydalar bir neçə əsas sahədə özünü göstərəcək. Ekologiya baxımından tullantı poliqonlarının həcmi azalacaq və çay yataqlarının qanunsuz çapılmasına ehtiyac qalmayacaq. İqtisadiyyat sahəsində isə tikinti materialları bazarına yeni və ucuz xammal mənbəyi daxil olacaq. İnfrastruktur baxımından su anbarlarının istismar müddəti və səmərəliliyi artacaq. Hüquqi çərçivədə isə yerin təkindən istifadədə “boz zonalar” aradan qalxacaq və hər bir hərəkət qanuni tələblər çərçivəsində həyata keçiriləcək.
Təklifdə qeyd olunur ki, bu hüquqlar "müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada" veriləcək. Bu, şəffaflığın təmin olunması və resursların talan edilməməsi üçün ciddi monitorinq mexanizminin yaradılacağından xəbər verir.
MONETAR.AZ
