Azərbaycanda sosial təminat sistemində yeni dövr başlayır. Əlillik dərəcələrinin təyinatında süni intellekt (Sİ) tətbiqinə start verilib. 2026-cı ilin fevral ayına olan son məlumatlara görə, artıq əlillik dərəcələrinin verilməsi prosesində həkim komissiyasının rəyi ilə yanaşı, mürəkkəb süni intellekt alqoritmlərinin də analizləri əsas götürülür.
Süni intellektin tətbiqi bir neçə mühüm problemi həll etməyə yönəlib. Əvvəla, tibbi göndərişlərdə yer alan minlərlə diaqnoz və simptom Sİ tərəfindən saniyələr ərzində oxunur və analiz edilir. İnsan diqqətindən qaçan kiçik detal belə alqoritm tərəfindən qeydə alınır. Bundan başqa, Sİ subyektivlikdən uzaqdır, hər kəsə eyni standartlarla yanaşaraq sistemdə bərabərliyi təmin edir. Əvvəlcə həftələrlə davam edən yoxlamalar isə indi real vaxt rejimində həyata keçirilir.
Xarici təcrübəyə əsasən süni intellekt “risk əsaslı qiymətləndirmə” funksiyası ilə diqqət çəkir. Məsələn, bir şəxsin tibbi sənədlərində iş qabiliyyətinin tam itirilməsi qeyd olunubsa, amma digər bazalarda həmin şəxsin aktiv fəaliyyətdə olması barədə məlumatlar varsa, Sİ dərhal bu halları “qırmızı bayraq” kimi işarələyir. Həmçinin, saxta əlillik sənədləri üzərində aparılan təhlillərlə şübhəli müraciətlər sürətlə aşkarlanır.
Lakin süni intellektin tətbiqində bəzi kritik məsələlər də mövcuddur. Alqoritmin qərar vermə mexanizmi bəzən vətəndaş üçün qaranlıq qalır və izah olunması çətin olur. Həmçinin, sistem yalnız daxil edilən məlumatın keyfiyyətindən asılıdır, yəni səhv və ya natamam məlumat ciddi yanlış qərarlara yol aça bilər. Nadir xəstəliklər zamanı isə Sİ-nin təcrübəsinin az olması, belə halları standartdan kənar sayaraq rədd etməsinə səbəb ola bilər.
Əvvəlki insan mərkəzli sistemlə müqayisədə süni intellektin tətbiqi qərar vermə müddətini günlərdən saniyələrə endirir, subyektivliyi minimuma gətirir və sənəd emalını avtomatlaşdırır. Bununla belə, sistemin düzgün işləməsi üçün “son söz” hər zaman insan nəzarətində qalmalıdır.
Nəticə olaraq, sosial sahədə süni intellektin tətbiqi dövlət vəsaitlərinin daha düzgün istifadə olunması və əlillik dərəcələrinin ədalətli təyinatı üçün böyük potensiala malikdir.
MONETAR.AZ
