Qlobal aviasiya bazarında yanacaq qiymətləri son aylarda kəskin artım nümayiş etdirir. Jet yanacağı qiymətləri 2022-ci ildəki enerji böhranı dövrünün maksimum səviyyələrinə yaxınlaşaraq aviaşirkətlər üçün ciddi xərc təzyiqi yaradır.
Məlumatlara görə, 2026-cı ilin may ayının üçüncü həftəsində kerosin tipli jet yanacağı qiymətləri bir gallon üçün təxminən 4,11 dollar səviyyəsinə yüksəlib. Bu göstərici 2022-ci ilin aprel-may dövründə qeydə alınmış 4,63 dollar rekorduna çox yaxındır.
2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası zamanı qlobal hava daşımalarının kəskin azalması ilə qiymətlər ciddi şəkildə düşmüşdü. Lakin 2021-ci ildən başlayaraq tələbin bərpası və enerji bazarlarında artım trendi ilə qiymətlər yenidən yüksəlməyə başladı.
Artımın səbəbləri
Son bahalaşmanın əsas səbəbləri arasında:
- Qlobal neft bazarında təklif risklərinin artması
- Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin güclənməsi
- Emal gücünün (refinery capacity) məhdud elastikliyi
- Aviasiya yanacağına olan yüksək beynəlxalq tələb
Xüsusilə Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik neft tədarük zəncirinə dair narahatlıqları artıraraq xam neft və emal olunmuş yanacaq qiymətlərini yuxarı çəkib.
Yanacaq aviaşirkətlərin ən böyük xərc maddələrindən biri olduğuna görə qiymət artımı birbaşa təsir göstərir:
- Bilet qiymətlərində artım
- Uzaq məsafəli reyslərdə marşrut dəyişiklikləri
- Riskli bölgələrdən yayınma səbəbilə uçuş müddətlərinin uzanması
- Bəzi marşrutlarda uçuş sıxlığının azaldılması
Bu tendensiya həm sərnişinlər, həm də aviaşirkətlərin gəlirliliyi üçün əlavə təzyiq yaradır. Analitiklər hesab edirlər ki, hazırkı artım qısa müddətli deyil və qlobal enerji bazarındakı geosiyasi risklər davam etdikcə yanacaq qiymətlərində yüksək volatillik saxlanıla bilər.
MONETAR.AZ
