Süni intellektin (AI) sürətli inkişafı və korporativ mühitə inteqrasiyası təkcə texnoloji inqilaba deyil, həm də qlobal maliyyə sistemində yeni risk dalğasına səbəb ola bilər. İsveçrənin nəhəng investisiya bankı UBS-in dərc etdiyi son hesata görə, süni intellektin yaratdığı struktur dəyişiklikləri özəl kredit bazarında defolt (borcların qaytarıla bilməməsi) hallarını kəskin artıra bilər.
Analitiklər xəbərdar edirlər ki, bu tendensiya zəncirvari reaksiya yaradaraq daha geniş açıq maliyyə bazarlarına da mənfi təsir göstərmək potensialına malikdir.
UBS yaxın rüblərdə müxtəlif kredit seqmentləri üzrə defolt göstəricilərinin ciddi şəkildə pisləşəcəyini proqnozlaşdırır. Süni intellekt amili bu riskləri daha da stimullaşdırır. Hazırda 4,4% səviyyəsində olan defolt dərəcəsinin 2026-cı ilin sonuna qədər 9–10%-ə yüksələcəyi gözlənilir. Bankın hesablamalarına görə, bu artımın 3–4 faiz bəndi birbaşa süni intellekt texnologiyalarının sənayedə yaratdığı struktur sarsıntıları ilə bağlıdır. Özəl kredit bazarı ilə müqayisədə digər borc alətlərində vəziyyət daha stabil proqnozlaşdırılır: yüksək borcluluğa malik kreditlər (leveraged loans) üzrə defolt riskinin 3,5–4%, yüksək gəlirli istiqrazlar (high-yield bonds) üzrə isə 1,75–2% səviyyəsində olacağı təxmin edilir.
Süni intellekt bəzi ənənəvi proqram təminatı şirkətlərinin biznes modellərini birbaşa təhdid edir. Geniş tətbiq olunan AI alətləri bu sahədə fəaliyyət göstərən borclu şirkətlər üçün aşağıdakı fəsadları yaradır:
-
Gəlir itkisi və müqavilələrin ləğvi: Müştərilər bəzi ənənəvi proqram təminatlarından imtina edərək daha çevik AI həllərinə keçirlər.
-
Qiymət təzyiqi: Yeni texnologiyaların yaratdığı rəqabət şirkətlərin öz məhsullarına qiymət təyin etmək (pricing power) imkanlarını məhdudlaşdırır və mənfəət marjasını sıxır.
UBS bu neqativ təzyiqlərin 2026-cı ilin sonuna doğru pik həddə çatacağını və 2027-ci ildə də davam edəcəyini proqnozlaşdırır.
UBS mövcud vəziyyəti 2014–2016-cı illərdə ABŞ-ın şist nefti sektorunda yaşanan kredit böhranı ilə müqayisə edir. Həmin dövrdə də cəmi bir sektorda başlayan kütləvi defoltlar sonradan bütün kredit bazarlarına yayılmışdı. Özəl və açıq kredit bazarları bir-biri ilə sıx əlaqəlidir, çünki hər iki tərəfdə ortaq investorlar, eyni emitentlər və oxşar maliyyələşdirmə mexanizmləri mövcuddur. Texnologiya sektoru ilə əlaqəli leveraged loan bazarında artıq yenidən qiymətləndirmə (aktivlərin dəyər itirməsi) əlamətləri var və bu problemlərin digər sahələrə də keçəcəyi istisna edilmir.
Həmçinin özəl kredit və özəl kapital (private equity) ekosistemində borclanma səviyyəsi həyəcanverici həddədir. Bu bazarlarla bağlı ümumi leverec (borc) həcminin ən azı 1,5 trilyon dollar təşkil etdiyi bildirilir.
Bütün bu neqativ tendensiyalara baxmayaraq, bankın əsas (baza) ssenarisinə görə, özəl kredit sektoru hazırda qlobal maliyyə sistemi üçün sistem xarakterli (dağıdıcı) bir risk yaratmır. Kredit bazarları hələlik süni intellekt sahəsində davam edən böyük investisiya bumunu idarə etmək gücünə malikdir.
Lakin proqram təminatı sektorunda ciddi itkilərlə müşayiət olunacaq iqtisadi zəifləmə baş verərsə, bu, korporativ maliyyələşdirmə şərtlərinin kəskin sərtləşməsinə gətirib çıxara bilər. Bu isə 2027-ci ildə şirkətlərin kredit əlçatanlığı üçün ciddi bir məhdudiyyətə çevriləcək.
MONETAR.AZ
