Dünyada ilk dəfə 16 yaşdan kiçiklərə sosial şəbəkələri qadağan edən Avstraliyada qanun gözlənilən effekti vermir. Yeniyetmələrin 60%-i hələ də onlayn platformalardadır. Bəs Azərbaycanda bənzər qadağa tətbiq olunsa, nəticə necə olar?
Qadağa var, amma icra yoxdur: Yeniyetmələr "yolunu tapır"
Avstraliya hökuməti 2025-ci ilin sonunda inqilabi addım ataraq uşaqların sosial şəbəkə hesablarını bloklamağa başladı. Lakin son rəqəmlər göstərir ki, yeniyetmələr bu baryerləri asanlıqla aşır. Araşdırmalara görə, uşaqların yarısından çoxu köhnə hesablarından istifadə etməyə davam edir, platformalar isə "görməzdən gəlir".
Bu mənzərə Azərbaycan reallığı üçün də olduqca tanışdır. Ölkəmizdə yaş məhdudiyyəti qanunla bu dərəcədə sərt olmasa da, valideyn nəzarəti mexanizmlərinin zəifliyi və VPN kimi texniki vasitələrdən geniş istifadə istənilən qadağanı kağız üzərində qoymağa qadirdir.
"Özümü daha az müdafiə olunmuş hiss edirəm"
Maraqlı bir fakt ortaya çıxıb: qadağa uşaqları qorumaq yerinə, onları "gizli zona"ya itələyib. Avstraliyada hər yeddinci yeniyetmə qadağadan sonra özünü daha təhlükəsiz yox, əksinə, daha müdafiəsiz hiss etdiyini deyir. Çünki rəsmi platformalardan qovulan gənclər daha nəzarətsiz və "qaranlıq" tətbiqlərə üz tutur.
Azərbaycanlı psixoloqlar da dəfələrlə xəbərdarlıq ediblər ki, kəskin qadağalar yeniyetmələrdə "qadağan olunmuş meyvə şirindir" prinsipini işə salır. Bakı küçələrində hər addımbaşı əlində smartfonla "TikTok" çəkən məktəbliləri görmək mümkündür və onları sadəcə "bloklamaqla" virtual dünyadan uzaqlaşdırmaq qeyri-mümkün görünür.
Dünya Azərbaycanın qapısını döyür?
Hazırda 20-yə yaxın ölkə Avstraliyanın "16 yaş" modelini müzakirə edir. Ölkəmizdə də gənclərin zərərli kontentlərdən qorunması məsələsi tez-tez Milli Məclis səviyyəsində qaldırılır. Lakin mütəxəssislər hesab edir ki, çıxış yolu qadağalarda deyil, rəqəmsal savadlılığın artırılmasındadır.
Ekspertlər: "Uşağı sosial şəbəkədən kəsmək yox, ona orada necə davranmağı öyrətmək lazımdır. Avstraliya nümunəsi göstərir ki, texnologiya qanundan daha sürətli inkişaf edir."
Azərbaycanlı valideynlər nə etməlidir?
Avstraliyanın uğursuz qadağa təcrübəsi göstərir ki, ən güclü "bloklama" valideynin övladı ilə qurduğu inamlı münasibətdir. Uşaqların onlayn təhlükəsizliyini təmin etmək üçün:
-
Texniki "Family Link" kimi nəzarət proqramlarından istifadə etmək;
-
Sosial şəbəkələrin zərərləri barədə qadağa dili ilə deyil, dostcasına danışmaq;
-
Alternativ asudə vaxt fəaliyyətləri (idman, dərnəklər) təklif etmək lazımdır.
Görünən odur ki, virtual aləmə çəkilən sədlər yeniyetmələrin maraq və texniki bacarıqları qarşısında tab gətirmir. Avstraliyanın bu sınağı bütün dünya, o cümədən Azərbaycan üçün bir xəbərdarlıqdır: Rəqəmsal dünyada divarlar yox, körpülər qurulmalıdır.
MONETAR.AZ
