Avropada sənaye xərclərinin artması və Böyük Britaniyanın əmək bazarında müşahidə olunan ziddiyyətli meyillər iqtisadi artımın zəifləməsi ilə inflyasiyanın yüksək qalması riskini gündəmə gətirir.
Eyni zamanda, Böyük Britaniyanın Milli Statistika İdarəsinin açıqladığı məlumatlar əmək bazarında fərqli tendensiyaları üzə çıxarıb. İşsizlik səviyyəsinin azalmasına baxmayaraq, vakansiyaların və əməkhaqqı artımının zəifləməsi İngiltərə Bankının gələcək monetar siyasəti ilə bağlı qərarlarını çətinləşdirir.
İyun–avqust dövründə Böyük Britaniyada işsizlik səviyyəsi 4,7%-ə düşüb. Bu, analitiklərin 4,9%-lik proqnozundan aşağıdır. İşsizlərin ümumi sayı 1 milyon 712 min nəfər təşkil edib. 16–64 yaşlı əhali arasında məşğulluq səviyyəsi 75,3%-ə yüksəlib, iqtisadi qeyri-aktivlik səviyyəsi isə 20,9%-ə enib.
İyul–sentyabr rübündə ölkədəki vakansiyaların sayı əvvəlki rüblə müqayisədə 21 min və ya 2,9% azalaraq 691 minə düşüb. Bu, 2026-cı ilin birinci rübündən bəri ən böyük rüblük azalma kimi təqdim olunur. Pandemiya dövrü nəzərə alınmadıqda, vakansiyaların sayı sonuncu dəfə 2014-cü ilin müvafiq dövründə 686 min səviyyəsində qeydə alınıb.
Əmək xərclərinin artması fonunda kiçik və orta bizneslərin yeni işçi qəbulunu məhdudlaşdırması əmək bazarındakı zəifləməni gücləndirən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
İyun–avqust dövründə bonuslar daxil olmaqla nominal əməkhaqqının illik artım tempi 3,7%-ə enib. Əvvəlki rübdə bu göstərici 3,9% olub. Təqdim edilən məlumatlara əsasən, bu, 2020-ci ilin avqust–oktyabr dövründən bəri ən aşağı səviyyədir. Bonuslar nəzərə alınmadan baza əməkhaqqının artımı da 3,7% təşkil edib. Dövlət sektorunda baza əməkhaqqı 6,3%, özəl sektorda isə 3% artıb. İnflyasiya nəzərə alındıqda real əməkhaqqının artımı CPIH göstəricisi üzrə 0,6–0,7%, CPI üzrə isə 0,8–0,9% səviyyəsində qiymətləndirilir.
Böyük Britaniyanın Vergi və Gömrük Xidmətinin (HMRC) məlumatlarına görə, 2025-ci ilin avqustundan 2026-cı ilin avqustunadək əməkhaqqı sistemində qeydiyyatda olan işçilərin sayı 111 min nəfər və ya 0,4% azalıb.
Sentyabr ayı üzrə ilkin hesablamalar illik müqayisədə 66 min nəfərlik azalmaya işarə edir. Bununla yanaşı, aylıq müqayisədə işçilərin sayı 13 min artaraq 30,3 milyon nəfərə çatıb. İşsizlik müavinəti alanların təxmini sayı isə sentyabrda 1 milyon 701 min nəfərə yüksəlib.
Əmək bazarındakı göstəricilər Böyük Britaniyada daxili inflyasiya təzyiqlərinin tədricən zəifləyə biləcəyinə işarə edir. Vakansiyaların azalması və əməkhaqqı artımının yavaşıması xüsusilə xidmət sektorunda qiymət artımının sürətinə təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, Almaniyada istehsalçı qiymətlərinin 6,7% yüksəlməsi və enerji daşıyıcılarının bahalaşması Avropa iqtisadiyyatı üçün əlavə xərc riski yaradır. Bu cür xarici amillər inflyasiyanın azalmasını ləngidə bilər.
Belə şəraitdə İngiltərə Bankı iqtisadi fəallığın zəifləməsi ilə qiymət sabitliyinin qorunması arasında tarazlıq yaratmalı olacaq. Əmək bazarının soyuması faizlərin artırılması zərurətini azalda bilər, lakin enerji və digər istehsal xərclərinin yüksəlməsi monetar siyasətin yumşaldılmasını da çətinləşdirə bilər.
Staqflyasiya iqtisadi artımın zəifləməsi və ya durğunluqla inflyasiyanın eyni vaxtda yüksək qalması vəziyyətidir. Almaniyada istehsalçı qiymətlərinin artması, Böyük Britaniyada vakansiyaların azalması və əməkhaqqı artımının yavaşıması bu risklə bağlı narahatlıqları gücləndirir.
Sənaye müəssisələri yüksələn istehsal xərcləri səbəbindən mənfəət marjalarını qorumaqda çətinlik çəkə, işəgötürənlər isə xərcləri azaltmaq üçün yeni iş yerlərinin yaradılmasını məhdudlaşdıra bilərlər.
Bununla belə, mövcud göstəricilər özlüyündə Avropada staqflyasiyanın artıq başladığını təsdiqləmir. Riskin miqyası iqtisadi artımın dinamikasından, enerji qiymətlərindən, inflyasiyanın davamlılığından və mərkəzi bankların gələcək qərarlarından asılı olacaq.
MONETAR.AZ
