Böyük Britaniyada illik inflyasiya sentyabr ayında 3,5%-ə yüksələrək 2025-ci ilin oktyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Yanacaq qiymətlərinin kəskin artması və xidmət sektorunda inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsi qiymət artımını sürətləndirib. Bu vəziyyət inflyasiyanı 2%-lik hədəfə qaytarmağa çalışan İngiltərə Bankının (BoE) pul siyasəti ilə bağlı qərarlarını çətinləşdirir.
Böyük Britaniyanın Milli Statistika İdarəsinin (ONS) məlumatlarına görə, istehlak qiymətləri indeksi (CPI) sentyabr ayında əvvəlki ayla müqayisədə 0,4% artıb. Bu, analitiklərin 0,3%-lik proqnozunu üstələyib. İllik inflyasiya isə avqustdakı 3,1%-dən 3,5%-ə yüksəlib.
Müqayisə üçün, təqdim olunan məlumatlara əsasən, Fransada illik inflyasiya 3,4%, Almaniyada isə 3,3% təşkil edib. Beləliklə, Böyük Britaniyada qiymət artımının tempi bu iki Avropa iqtisadiyyatındakı göstəriciləri üstələyib.
Sentyabr ayında inflyasiyanın yüksəlməsində avtomobil yanacağının bahalaşması mühüm rol oynayıb.
Avqust-sentyabr dövründə benzinin orta qiyməti litr üçün 8,2 pens artaraq 169,5 pensə çatıb. Bu, 2022-ci ilin avqustundan bəri ən yüksək göstəricidir. Dizel yanacağının qiyməti isə litr üçün 10,7 pens artaraq 192,5 pensə yüksəlib. Dizel üzrə bu səviyyə 2022-ci ilin iyulundan bəri maksimum hesab olunur.
Avtomobil yanacağının qiymətləri illik müqayisədə 29,8% artıb. Avqust ayında bu göstərici 23% təşkil edirdi. Nəqliyyat kateqoriyası üzrə illik inflyasiya da 4,6%-dən 6,6%-ə yüksəlib.
Aviabiletlərin qiymətləri sentyabrda 19,5% azalsa da, ötən ilin eyni dövründə 28,8%-lik eniş qeydə alınması müqayisə göstəricisinə təsir edib. Nəticədə aviabiletlərin qiymətlərindəki azalma nəqliyyat üzrə ümumi inflyasiyanı əvvəlki illə müqayisədə daha az zəiflədib.
Enerji, ərzaq, spirtli içkilər və tütün məhsulları nəzərə alınmadan hesablanan baza istehlak qiymətləri indeksi sentyabrda illik ifadədə 2,8%-ə yüksəlib. Avqustda bu göstərici 2,6% idi.
Mənzil sahiblərinin yaşayış xərclərini də nəzərə alan CPIH indeksi isə illik müqayisədə 3,3%-dən 3,6%-ə yüksəlib. Baza CPIH göstəricisi də 2,9%-dən 3,1%-ə çatıb.
Əmtəələr üzrə inflyasiya 2,7%-dən 3,2%-ə yüksələrək 2023-cü ilin sentyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Xidmət sektorunda qiymət artımının tempi isə 3,4%-dən 3,7%-ə yüksəlib.
Mənzil və kommunal xidmətlər üzrə qiymətlər illik müqayisədə 4,3% artdığı halda, sentyabrda artım 4,5%-ə çatıb. Mənzil sahiblərinin yaşayış xərcləri illik 4%, aylıq isə 0,6% artıb.
Bununla belə, bəzi kateqoriyalar ümumi inflyasiyanı məhdudlaşdırıb. Ərzaq və qeyri-alkoqol içkilərin qiymətləri illik müqayisədə 1,3% artıb. Bu göstərici 2021-ci ilin sentyabrından bəri ən aşağı səviyyədir. Aylıq müqayisədə isə həmin məhsulların qiymətləri 0,2% azalıb.
Restoran və otel xidmətləri üzrə illik inflyasiya da 4,1%-dən 3,8%-ə enib. Otel qiymətlərinin artım tempinin 2,3%-ə qədər zəifləməsi ümumi inflyasiyanın azalmasına töhfə verən amillərdən biri olub.
Pərakəndə qiymətlər indeksi (RPI) üzrə illik inflyasiya isə 3,9% təşkil edib.
İnflyasiyanın 3,5%-ə yüksəlməsi əmək bazarındakı zəifləmə əlamətləri ilə eyni vaxta təsadüf edir. Təqdim olunan məlumatlara görə, vakansiyaların sayı 2014-cü il səviyyəsinə düşüb, işsizlik 4,7% təşkil edib, nominal əməkhaqqı artımının tempi isə 3,7%-ə qədər zəifləyib.
Belə şəraitdə İngiltərə Bankı iki əsas risk arasında tarazlıq yaratmalı olur. Bir tərəfdən, yanacaq və digər məhsulların bahalaşması inflyasiyanı bankın 2%-lik hədəfindən uzaqlaşdırır. Digər tərəfdən, işə qəbulun zəifləməsi və vakansiyaların azalması iqtisadi fəallığın aşağı düşməsi riskini artırır.
Bu mənzərə faiz dərəcələrinin azaldılmasını çətinləşdirə və mərkəzi bankın məhdudlaşdırıcı pul siyasətini daha uzun müddət saxlamasına səbəb ola bilər. Bununla belə, gələcək qərarlar inflyasiyanın davamlılığı, əmək bazarının vəziyyəti və iqtisadi artımın dinamikasından asılı olacaq.
Böyük Britaniyada inflyasiyanın yüksəlməsi qlobal enerji bazarındakı qeyri-sabitlik fonunda baş verir. Təqdim olunan məlumatlarda Yaxın Şərqdəki geosiyasi gərginlik, neft infrastrukturuna hücumlar və yüksək neft qiymətləri enerji xərclərinin artmasına təsir edən amillər kimi göstərilir.
Mənbə məlumatlarında Brent markalı neftin bir barelinin 110 dollardan yuxarı, WTI neftinin isə 99,17 dollar səviyyəsində olduğu qeyd edilir. ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatlarının həcminin 282,7 milyon barelə enməsi də bazardakı risklər kontekstində vurğulanır.
Enerji daşıyıcılarının uzun müddət bahalı qalması nəqliyyat və istehsal xərclərini artıraraq inflyasiyanın digər sahələrə yayılması riskini gücləndirə bilər.
Eyni zamanda, qlobal mərkəzi bankların siyasəti də investorların diqqət mərkəzindədir. Təqdim olunan təhlildə Almaniyada istehsalçı qiymətlərinin artması, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin gələcək faiz qərarları və bəzi Avropa ölkələrində yüksək faiz dərəcələrinin saxlanılması inflyasiya ilə mübarizənin mürəkkəbliyini göstərən amillər kimi təqdim olunur.
Maliyyə bazarlarında isə inflyasiya və geosiyasi risklər fonunda investorların davranışında dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Dolların məzənnəsi, Asiya valyutaları, kriptovalyutalar, mis və qızıl qiymətləri bu proseslərə həssas aktivlər sırasındadır.
Ümumilikdə, Böyük Britaniyada inflyasiyanın 3,5%-ə yüksəlməsi enerji qiymətlərinin pul siyasətinə təsirini yenidən ön plana çıxarır. İngiltərə Bankı üçün əsas məsələ qiymət artımını nəzarətə almaqla yanaşı, yüksək faizlərin iqtisadi fəallığa və əmək bazarına mümkün mənfi təsirlərini də nəzərə almaq olacaq.
MONETAR.AZ
