Azərbaycanda bəzi bankların digər banklardan krediti olan müştərilərə müraciət edərək onların borclarını özlərinə köçürməyi təklif etməsi diqqət çəkir. Bu əməliyyat bank sektorunda kreditlərin yenidən maliyyələşdirilməsi və ya refinanslaşdırılması adlanır.
Monetar.az xəbər verir ki, bu proses həm banka, həm də müştəriyə fayda verə bilər. Lakin bankın belə bir təklif etməsi onun vətəndaş üçün mütləq sərfəli olması demək deyil. Burada əsas amillər faiz dərəcəsi, əlavə komissiyalar, kreditin qalan müddəti və ümumi ödəniş məbləğidir.
Banklar niyə başqa bankların müştərilərini cəlb edir?Bankların digər maliyyə təşkilatlarından kredit götürmüş şəxslərə təkliflər göndərməsi ilk növbədə müştəri uğrunda rəqabətlə bağlıdır.
Bank yeni müştəri cəlb etməklə kredit portfelini genişləndirir və gələcəkdə faiz gəliri əldə etmək imkanı qazanır. Eyni zamanda, kredit tarixçəsi və ödəniş intizamı məlum olan şəxslər bank üçün potensial müştəri hesab edilə bilər.
Digər tərəfdən, banklar yeni müştərilərə əməkhaqqı kartları, sığorta və digər maliyyə xidmətləri də təklif edə bilərlər. Beləliklə, kreditin başqa banka keçirilməsi maliyyə təşkilatına təkcə kredit gəliri deyil, əlavə xidmətlərdən də gəlir əldə etmək imkanı yarada bilər.
Bu nümunələr göstərir ki, banklar arasında müştəri cəlb etmək uğrunda rəqabət kredit şərtlərinin yaxşılaşdırılması üçün imkan yarada bilər. Lakin hər bir təklifin sərfəliliyi fərdi qaydada qiymətləndirilməlidir.
Kreditin başqa banka köçürülməsi vətəndaşa nə vaxt sərf edir?Kreditin yenidən maliyyələşdirilməsi bir neçə halda vətəndaş üçün faydalı ola bilər. Məsələn, yeni bank daha aşağı faiz təklif edirsə, əlavə xərclər azdırsa və kreditin ümumi dəyəri aşağı düşürsə, borcalan real qənaət əldə edə bilər.
Bundan başqa, bir neçə kreditin vahid kreditdə birləşdirilməsi ödənişləri idarə etməyi asanlaşdıra bilər. Aylıq ödənişin azalması da ailə büdcəsinə müəyyən rahatlıq gətirə bilər.
Ancaq burada vacib bir məqam var: aylıq ödənişin azalması heç də həmişə kreditin ucuzlaşması demək deyil. Bəzi hallarda bank aylıq ödənişi azaltmaq üçün kreditin müddətini uzadır. Bu zaman borcalan hər ay daha az pul ödəsə də, uzun müddət faiz ödədiyinə görə yekunda daha çox xərc çəkə bilər.
Sadə hesablama: kim qazanır?Tutaq ki, vətəndaşın başqa bankda 10 000 manat qalıq borcu var. Mövcud kreditin illik faiz dərəcəsi 18%, yeni bankın təklif etdiyi kreditin faizi isə 12%-dir. Əgər vətəndaş qalan 10 000 manat borcunu əvvəlki kredit üzrə daha 24 ay ərzində ödəməlidirsə, aylıq ödənişi təxminən 499 manat, ümumi ödənişi isə 11 976 manat olacaq. Bu halda faiz xərci təxminən 1 976 manat təşkil edir.
Yeni bank həmin məbləği illik 12% faizlə 24 ay müddətinə təklif edərsə, aylıq ödəniş təxminən 471 manata, ümumi ödəniş isə 11 297 manata düşür. Beləliklə, əlavə komissiya və sığorta xərcləri nəzərə alınmadan vətəndaş təxminən 679 manat qənaət edə bilər.
Amma yeni bank kreditin müddətini 48 aya qədər uzadarsa, aylıq ödəniş təxminən 263 manata enər. Bununla belə, ümumi ödəniş təxminən 12 638 manat olar. Bu isə əvvəlki kreditin qalan ödənişlərindən təxminən 662 manat çoxdur. Başqa sözlə, ikinci variantda vətəndaşın aylıq maliyyə yükü azalır, lakin ümumi xərci artır.
Kredit köçürülərkən hansı xərclərə diqqət edilməlidir?Vətəndaş yeni bankın təklifini qəbul etməzdən əvvəl yalnız reklam olunan faiz dərəcəsinə baxmamalıdır. Kreditin effektiv illik faiz dərəcəsi, komissiyalar, sığorta haqları və digər mümkün ödənişlər də nəzərə alınmalıdır.
Eyni zamanda, mövcud kreditin vaxtından əvvəl bağlanması ilə bağlı müqavilə şərtləri araşdırılmalıdır. Əgər bank yeni kreditlə yanaşı əlavə pul da təklif edirsə, bu məbləğin borcu və yekun ödənişi nə qədər artırdığı ayrıca hesablanmalıdır.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının istehlak kreditləri ilə bağlı qaydalarına əsasən, müqavilədə nəzərdə tutulan şərtlər daxilində kreditin vaxtından əvvəl qaytarılmasına görə kompensasiya tətbiq oluna bilər. Qanunvericiliklə müəyyən edilən şərtlər çərçivəsində bu kompensasiyanın yuxarı həddi, qalan müddət bir ildən çox olduqda, vaxtından əvvəl ödənilən məbləğin 1%-ni, bir il və ya daha az olduqda isə 0,5%-ni təşkil edir.
Köhnə bank müştərisini itirəndə nə baş verir?Müştərinin kreditini başqa banka keçirməsi əvvəlki bankın gələcək faiz gəlirlərini azalda bilər. Buna görə də banklar mövcud müştərilərini saxlamaq üçün daha uyğun şərtlər təklif etməkdə maraqlı ola bilərlər.
Digər tərəfdən, borcun vaxtından əvvəl qaytarılması bankın vəsaitini yenidən kreditləşdirməyə yönəltməsinə imkan verir. Bu səbəbdən müştərinin başqa banka keçməsi əvvəlki bank üçün hər zaman xalis zərər demək deyil. Vətəndaş isə yeni bankın təklifini öz bankına təqdim edərək faiz dərəcəsinin aşağı salınması və ya ödəniş şərtlərinin yaxşılaşdırılması imkanlarını araşdıra bilər.
Refinanslaşdırma kimə daha çox sərf edir?İqtisadi baxımdan banklar üçün digər bankların müştərilərini cəlb etmək kredit portfelini böyütmək və gəlir əldə etmək vasitəsidir. Vətəndaş üçün isə bu addım yalnız ümumi borclanma xərclərini azaltdığı halda maliyyə baxımından sərfəli sayılır.
Əsas məsələ bankın nə qədər faiz endirimi təklif etməsi deyil, borcalanın kreditin sonuna qədər ümumilikdə nə qədər pul ödəyəcəyidir. Əgər yeni kreditin bütün xərclər daxil olmaqla ümumi ödənişi əvvəlki kredit üzrə qalan ödənişlərdən aşağıdırsa, refinanslaşdırma vətəndaşa real qənaət gətirə bilər. Əks halda, aylıq ödənişin azalması sadəcə borcun daha uzun müddətə yayılması hesabına əldə edilə bilər.
Ona görə də vətəndaşlar belə təklifləri qəbul etməzdən əvvəl hər iki kreditin şərtlərini müqayisə etməli, müqaviləni diqqətlə oxumalı və qərarı yalnız aylıq ödənişin məbləğinə əsasən verməməlidirlər.
