Birləşmiş Millətlər Təşkilatının “World Population Prospects” hesabatına əsasən, bir çox ölkələrdə yaşlı əhalinin işləyən əhaliyə nisbəti sürətlə artır. Bu göstərici “yaşlı asılılıq nisbəti” (old-age dependency ratio) adlanır və 65 yaşdan yuxarı əhalinin 15–64 yaş arası işlək yaş qrupuna nisbətini ifadə edir. Araşdırmalar göstərir ki, bu demoqrafik dəyişiklik yaxın onilliklərdə bir sıra iqtisadiyyatlara ciddi təzyiq göstərəcək. Ən sürətli yaşlanma proseslərindən biri Cənubi Koreyada müşahidə olunur. Proqnozlara görə:
- 2026-cı ildə hər 100 işləyən şəxsə 31,2 yaşlı pensiyaçı düşəcək
- 2050-ci ildə bu rəqəm 75,6-ya yüksələcək
Bu, ölkədə sosial təminat və pensiya sisteminə böyük yük yarada bilər. İtaliyada yaşlı asılılıq nisbətinin 2026-cı ildə 40,7-dən 2050-ci ildə 70,4-ə yüksələcəyi gözlənilir. Bu, Avropada ən ciddi demoqrafik problemlərdən biri hesab olunur. Çində isə vəziyyət daha sürətli dəyişir. Proqnozlara görə, ölkədə bu göstərici 21,6-dan 52,3-ə qədər artacaq. Bu artım əmək bazarında işçi çatışmazlığı və iqtisadi artımın yavaşlaması kimi risklər yarada bilər. ABŞ-da yaşlanma prosesi nisbətən daha zəifdir. Orada göstəricinin 29,3-dən 37,9-a yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Hindistan və bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələr isə daha gənc demoqrafik quruluşunu qoruyacaq. Bu ölkələrdə artım olsa da, ümumi yaşlı əhali nisbəti daha aşağı qalacaq.
Ekspertlərin fikrincə, bu tendensiya bir sıra mühüm nəticələr doğuracaq:
- Əmək bazarında işçi çatışmazlığı
- Pensiya sistemlərinə artan təzyiq
- Dövlət xərclərinin yüksəlməsi
- Səhiyyə sistemlərində əlavə yük
BMT-nin proqnozları doğum səviyyəsi, ömür uzunluğu və miqrasiya kimi amillərə əsaslanır. Bununla belə, qeyd olunur ki, 65 yaşdan yuxarı insanların bir hissəsi işləməyə davam edir və gənclərin də hamısı əmək bazarına daxil olmur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, yaşlanan əhali problemi artıq yalnız sosial deyil, həm də iqtisadi siyasətin əsas mövzularından birinə çevrilib. Ölkələr bu dəyişikliklərə uyğun olaraq pensiya sistemlərini, əmək bazarını və miqrasiya siyasətlərini yenidən tənzimləməli olacaqlar.
