Enerji birjalarında geosiyasi risklərin azalması Avropanın qaz bazarına birbaşa təsir göstərir. Hörmüz boğazı vasitəsilə dəniz daşımalarının, xüsusilə Qətərə məxsus LNG (maye təbii qaz) tankerlərinin hərəkətinin normallaşması nəticəsində Avropada qazın qiyməti iki aylıq minimum səviyyəyə yaxınlaşıb.
Qitədə hökm sürən isti hava şəraitinin yaratdığı qısamüddətli tələbat artımına baxmayaraq, Yaxın Şərqdən tədarük risklərinin zəifləməsi qiymət artımını üstələyib. Niderlandın etalon qaz qovşağı olan TTF (Title Transfer Facility) birjasında qazın meqavat-saatı təxminən 40 avro səviyyəsində ticarət olunub. Böyük Britaniyada isə qaz kontraktları cüzi (0,1%) artaraq bir term üçün 96,62 pensə yüksəlib.
Vaşinqton və Tehran arasında dənizdə gərginliyin azaldılmasına dair əldə olunmuş 60 günlük müvəqqəti razılaşma Hörmüz boğazında gəmiçilik fəaliyyətini bərpa edib. Bu həftə bir neçə boş Qətər LNG supertankerinin yenidən yüklənmək üçün Fars körfəzinə daxil olması bazardakı geosiyasi risk mükafatını (risk premium) aradan qaldıraraq təcili qaz alışlarını zəiflədib.
Ötən həftəsonu Qətərin Ras Laffan sənaye zonasında baş vermiş qısamüddətli texniki partlayış qlobal bazarda qorxu yaratmışdı. Lakin Qətər rəsmilərinin yaxın həftələrdə istehsal güclərinin maksimum iş rejiminə qayıdacağını elan etməsi bu mənfi təsiri tamamilə neytrallaşdırıb.
Nəqliyyatın bərpası bazara rahatlıq gətirsə də, qiymətlərin daha kəskin enməsini məhdudlaşdıran ciddi bir daxili amil var. Hazırda Avropanın yeraltı qaz anbarları (UGS) cəmi 47% doludur. Bu rəqəm keçən ilin eyni dövründəki 56,2%-lik və son beş ilin orta mövsümi göstəricisi olan 61%-lik həddən xeyli aşağıdır və qiymətləri tarixi ortalamadan yuxarıda saxlayır.
Hörmüz boğazındakı dəniz logistikasının Avropa qaz bazarlarına bu dərəcədə sürətli təsir etməsi, qitənin Rusiya boru kəməri qazından imtina etdikdən sonra maye qazdan (LNG) nə qədər asılı vəziyyətə düşdüyünün növbəti sübutudur.
Qiymətlərin meqavat-saat üçün 40 avro ətrafında sabitləşməsi sənaye müəssisələri üçün müsbət siqnal olsa da, anbarların 47%-lik doluluq dərəcəsi növbəti payız-qış mövsümünə hazırlıq mərhələsində Avropa üçün hələ də risklərin tam bitmədiyini göstərir. Qətər tədarükünün davamlılığı təmin olunmasa, Avropa anbarları doldurmaq üçün yenidən baha qiymətə spot qaz almaq məcburiyyətində qala bilər.
MONETAR.AZ
