Aviasiya tarixində növbəti inqilabi addımın astanasındayıq. "Boeing" şirkətinin törəmə müəssisəsi olan "Aurora Flight Sciences" ABŞ-ın DARPA agentliyinin sifarişi ilə hazırlanan eksperimental pilotsuz X-65 təyyarəsinə qanadların quraşdırılması mərhələsinə başlayıb.
Şirkətin sosial şəbəkələrdə yaydığı rəsmi məlumata görə, bu layihə aviasiyanın 120 ildən artıqdır istifadə etdiyi klassik mexaniki idarəetmə prinsiplərini kökündən dəyişməyə hədəflənib. Uğurlu sınaqlardan sonra texnologiya həm hərbi, həm də mülki aviasiyada yeni dövrün əsasını qoyacaq.
X-65-in əsasını hərəkətli detalları (sükan, eleron və flaplar) tamamilə sıradan çıxaran Aktiv Hava Axını İdarəetmə Sistemi (Active Flow Control – AFC) təşkil edir. Konstruksiyanın iş prinsipi və aerodinamik xüsusiyyətləri aşağıdakı kimidir:
-
Sıxılmış Hava Gücü: Təyyarənin qanadlarında ümumilikdə 14 xüsusi dəlik (qurğu) yerləşdirilib. Sistem bu dəliklərdən yüksək təzyiqli sıxılmış hava axınları buraxaraq qanad ətrafındakı lokal aerodinamik sahəni dəyişdirir.
-
Üçoxlu İdarəetmə: Bu hava üfürmələri sayəsində təyyarə heç bir fiziki mexanizm tərpənmədən uçuşun 3 əsas manevrini yerinə yetirir:
-
Kren (yana əyilmə),
-
Tanqaj (burunun yuxarı-aşağı hərəkəti),
-
Rıskanma (kurs üzrə sağa-sola dönmə).
-
-
"Köməkçi Təkərlər" Strategiyası: İlk mərhələdə riskləri sığortalamaq üçün X-65 həm klassik hərəkətli səthlərlə, həm də AFC ilə təchiz olunacaq. DARPA-nın CRANE proqramının keçmiş rəhbəri Richard Wlezien bu barədə bildirib: "Ənənəvi səthlər AFC-nin potensialını tam anlamağımıza kömək edən bir növ köməkçi təkərlər (training wheels) rolunu oynayır."
Bu texnologiya tam mənimsənildikdən sonra, 6-cı nəsil hərbi qırıcıların və gələcəyin mülki sərnişin layihələrinin (məsələn, "Blended Wing Body" – gövdə ilə qanadın birləşdiyi füzelyajlar) dizaynı tamamilə dəyişəcək. Aviasiyada hidravlikanın yerini pnevmatik (hava axını) sistemlərin alması yaxın gələcəkdə həm hərbi hava üstünlüyünü təyin edəcək, həm də mülki uçuşlarda CO2 emissiyasını azaltmaq üçün yeni qapı açacaq.
MONETAR.AZ
