Qazaxıstan Azərbaycandan aviasiya yanacağı ala bilər

Qazaxıstan Azərbaycandan aviasiya yanacağı

Xəzər regionunun enerji xəritəsində mühüm logistik və strateji yerdəyişmə qeydə alınır. Rusiyada daxili bazarda yaranmış kəskin aviasiya yanacağı (kerosin) böhranı fonunda, Qazaxıstan öz mülki və hərbi aviasiyasının iflic olmasının qarşısını almaq üçün təcili olaraq alternativ idxal mənbələrinə üz tutub.

"İnterfaks-Qazaxıstan" agentliyinin yaydığı rəsmi məlumata görə, Qazaxıstanın energetika naziri Yerlan Akkenjenov bəyan edib ki, rəsmi Astana hazırda Azərbaycandan aviasiya kerosininin böyük həcmlərdə satın alınması imkanlarını ciddi şəkildə nəzərdən keçirir. Qazaxıstan enerji təhlükəsizliyini şaxələndirmək (diversifikasiya etmək) məqsədilə eyni zamanda Çin və Türkmənistanla da paralel danışıqlar aparır.

Rusiyanın neft emalı zavodlarında (NEZ) yaranan texniki problemlər, sanksiyaların logistik təsirləri və daxili hərbi/mülki tələbatın pik həddə çatması səbəbindən Moskva xarici tərəfdaşlarına, o cümlədən Qazaxıstana yanacaq ixracını minimuma endirib. Qazaxıstan aviasiya sektorunun fasiləsiz fəaliyyətini qorumaq üçün coğrafi və infrastruktur baxımından 3 əsas regional güclə masaya oturub:

Azərbaycanda Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda həyata keçirilən irimiqyaslı rekonstruksiya layihəsi sayəsində ölkədə aviasiya kerosininin istehsal həcmi kəskin artırılıb və keyfiyyət beynəlxalq aviasiya standartı olan Jet A-1 səviyyəsinə çatdırılıb. Bu, yerli yanacağın istənilən xarici hava gəmisi üçün tam yararlı olmasını təmin edir.

SOCAR və ASCO (Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi) Bakı Hövsan və ya Dübəndi terminallarından çıxan neft məhsulları tankerlərini birbaşa Qazaxıstanın Aktau və ya Kurık limanlarına yönləndirmək imkanına malikdir. Bu, Çin marşrutu ilə müqayisədə vaxt və qiymət baxımından daha optimal logistik zəncir deməkdir.

Qazaxıstan neftinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) kəməri vasitəsilə dünya bazarına çıxarılmasına dair Bakı və Astana arasında artıq uğurlu tərəfdaşlıq var. Aviasiya yanacağının əks istiqamətdə (Azərbaycandan Qazaxıstana) ixracı bu enerji əməkdaşlığını ikitərəfli və daha balanslı formata salacaq.

 Qazaxıstanın Rusiyadan neft məhsulları asılılığını qırmağa çalışması regional geopolitikada mühüm presedentdir. Rusiya daxili bazardakı qıtlıq səbəbindən qonşularını yanacaqsız qoyarkən, Azərbaycan Xəzər hövzəsində etibarlı və alternativ "enerji təhlükəsizliyi qarantı" statusunu daha da möhkəmləndirir.

Bu müqavilə reallaşarsa, SOCAR regional kerosin bazarında monopol mövqeyə malik Rusiya şirkətlərini Mərkəzi Asiyada sıxışdıraraq yeni bir ixrac bazarı qazanacaq. Eyni zamanda, bu addım "Orta Dəhliz" (Middle Corridor) layihəsinin sadəcə quru yüklərin transiti deyil, həm də hazır neft-kimya məhsullarının strateji regional mübadilə xətti olduğunu sübut edəcək.