Qərb ölkələrində yanacaq bazarında vəziyyət getdikcə gərginləşir. Avropada etirazçılar neft məhsulları terminallarının fəaliyyətinə mane olarkən, ABŞ-da dizel ixracının məhdudlaşdırılması məsələsi müzakirə olunur. Yanacağın bahalaşması fonunda bazarda tədarük riskləri də artır.
Qlobal yanacaq böhranı ilə bağlı ilk ciddi xəbərdarlıqlardan biri sentyabrın ortalarında ABŞ-ın iri neft şirkətlərindən gəlib. Şirkətlər dünya üzrə kommersiya karbohidrogen ehtiyatlarının altı aydan artıq müddətdə azaldığını və strateji neft ehtiyatlarından istifadə imkanlarının məhdudlaşdığını bildiriblər.
Chevron şirkətinin rəhbəri Mayk Virt qeyd edib ki, qiymət və tədarük risklərini yumşaltmağa imkan verən mexanizmlərin böyük hissəsi artıq tükənib.
Vəziyyəti mürəkkəbləşdirən amillər arasında İrandakı davam edən münaqişə, regionda tankerlərə və enerji infrastrukturuna hücumlar, Çinin öz ehtiyatlarından istifadə etdikdən sonra neft idxalını artırması, həmçinin Yaxın Şərq və Ukraynadakı münaqişələr fonunda neft emalı zavodlarının fəaliyyətində yaranan fasilələr göstərilir.
Xüsusilə dizel tədarükündə azalma bazarda qiymət təzyiqini gücləndirib.
ABŞ-da dizellə işləyən minik avtomobillərinin sayının nisbətən az olmasına baxmayaraq, yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlər yüksəlməkdə davam edir. Sentyabrın 21-də dizelin qiyməti ölkə tarixində ilk dəfə bir qallon üçün 6,5 dolları keçib.
Qiymət artımının qarşısını almaq məqsədilə ABŞ Konqresində dizel ixracına qadağa tətbiq edilməsi imkanının müzakirə olunduğu bildirilir. Bununla belə, sahə mütəxəssisləri belə bir addımın daxili bazara əhəmiyyətli fayda verməyə biləcəyini, əksinə, beynəlxalq yanacaq ticarətində əlavə xaos yarada biləcəyini düşünürlər.
ABŞ senatorları, həmçinin Prezident Donald Trampdan əhalinin isitmə xərclərini azaltmaq məqsədilə mazut ehtiyatlarının bazara çıxarılmasını tələb ediblər.
Avropada yanacaq bazarındakı vəziyyət daha da gərgindir. Avropa Komissiyasının nümayəndəsi Olof Gill ABŞ-ın mümkün ixrac məhdudiyyətlərinin Aİ üçün narahatlıq doğurduğunu bildirib. Belə bir qərarın Avropa İttifaqı ölkələrinin dizel idxalının 50 faizədək hissəsini itirməsinə səbəb ola biləcəyi qeyd olunur.
Aİ-də dizelin orta qiyməti bir litr üçün 2,23 avroya yüksələrək tarixi maksimumu yeniləyib. Ən yüksək göstərici isə Niderlandda qeydə alınıb. Burada dizelin qiyməti 2,77 avroya çatıb.
Fransada da bahalaşmanın sosial təsirləri özünü göstərməyə başlayıb. Prezident Emmanuel Makron neft bazalarının qarşısında keçirilən etirazların genişlənməsindən ehtiyat edərək Avropa Komissiyasına müraciət edib. O, neft məhsullarının keyfiyyət tələblərinin və dizel yanacağında bioyanacaq payına dair normativlərin yumşaldılmasını istəyib.
Bəzi Fransa vətəndaşları isə Avropa İttifaqının qərarını gözləmədən alternativ yanacağa üz tutublar. Onların bir qismi avtomobillərində dizeldən istifadə əvəzinə litrinin qiyməti təxminən 1 avro daha ucuz olan xalis raps yağından yararlanmağa başlayıb.
Beləliklə, Qərb ölkələrində yanacaq bazarında yaranan təzyiq yalnız qiymət artımı ilə məhdudlaşmır. Tədarük zəncirindəki fasilələr, strateji ehtiyatların azalması və ixrac məhdudiyyətləri ilə bağlı müzakirələr enerji bazarında qeyri-müəyyənliyi daha da artırır.
MONETAR.AZ
