Hörmüz boğazının bağlanması dünya neft bazarında tarixdə qeydə alınmış ən böyük təchizat itkisinə səbəb olub. Monetar.az xəbər verir ki, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına əsasən, 2026-cı ilin martında neft təchizatında gündəlik itki 10,1 milyon barrel təşkil edib.
Bu göstərici 1978–1979-cu illərdə İranda baş verən inqilab zamanı qeydə alınan gündəlik 5,6 milyon barrel itkini təxminən 2 dəfə üstələyib.
Hörmüz boğazı Fars körfəzində yerləşir və qlobal neft ticarətinin ən mühüm dəniz keçidlərindən biri hesab olunur. Adətən dünya üzrə neft ticarətinin təxminən 20 faizi bu boğaz vasitəsilə həyata keçirilir.
Ən böyük neft təchizatı itkiləri
Tarixdə ən böyük neft təchizatı pozuntuları belə sıralanır:
- Hörmüz boğazının bağlanması – 2026-cı ilin martı: gündə 10,1 milyon barrel
- İran inqilabı – 1978–1979: gündə 5,6 milyon barrel
- Ərəb neft embarqosu – 1973–1974: gündə 4,3 milyon barrel
- Küveytin işğalı – 1990–1991: gündə 4,3 milyon barrel
- İran-İraq müharibəsi – 1980–1981: gündə 4,1 milyon barrel
- İraq müharibəsi – 2003: gündə 2,3 milyon barrel
- Liviyada vətəndaş müharibəsi – 2011: gündə 1,5 milyon barrel
- 1970-ci illərdən başlayan böhranlar
1973-cü ilin oktyabrından 1974-cü ilin martına qədər davam edən Ərəb neft embarqosu gündəlik neft təchizatını 4,3 milyon barrel azaldıb. Böhran nəticəsində neft qiymətləri təxminən dörd dəfə artıb və bəzi ölkələrdə yanacaq qıtlığı səbəbindən məhdudiyyətlər tətbiq olunub.
1990-cı ildə İraqın Küveyti işğal etməsi də dünya neft bazarına ciddi təsir göstərib. 1990-cı ilin avqustundan 1991-ci ilin yanvarına qədər davam edən böhran zamanı gündəlik təchizat itkisi 4,3 milyon barrel olub və neft qiymətləri bir neçə gün ərzində iki dəfə artıb.
İran-İraq müharibəsi zamanı isə 1980-ci ilin oktyabrından 1981-ci ilin yanvarına qədər gündəlik neft təchizatı 4,1 milyon barrel azalıb.
2026-cı ilin böhranı əvvəlkiləri geridə qoyub
2026-cı ilin martında Hörmüz boğazında yaranan vəziyyət əvvəlki rekordları əhəmiyyətli dərəcədə üstələyib. Gündəlik 10,1 milyon barrel həcmində təchizat itkisi İran inqilabı zamanı qeydə alınan göstəricidən 4,5 milyon barrel və ya təxminən 80 faiz çoxdur.
2003-cü ildə İraq müharibəsinin ilk mərhələsində gündəlik itki 2,3 milyon barrel, 2011-ci ildə Liviyadakı vətəndaş müharibəsi zamanı isə 1,5 milyon barrel təşkil edib.
Beləliklə, siyahıdakı 7 böyük neft təchizatı pozuntusunun 5-i Yaxın Şərqdə baş verib. Bu da regionun qlobal neft bazarı və enerji təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyətini bir daha göstərir.
