Fitch Azərbaycanda iqtisadi artımın sürətlənəcəyini gözləyir

Azərbaycan iqtisadiyyatının yaxın illərdə daha sürətli böyüməsi gözlənilir. “Fitch Solutions” şirkətinin BMI araşdırma bölməsinin yeni proqnozuna əsasən, ölkə iqtisadiyyatında real ÜDM artımı 2026-cı ildə 2,5%, 2027-ci ildə isə 3% təşkil edə bilər. Bu proqnoz Azərbaycanın iqtisadi artım tempinin tədricən yüksələcəyi gözləntisini ortaya qoyur.

Monetar.az xəbər verir ki, qurum 2025-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının 1,4% böyüdüyünü qiymətləndirir. Şirkətin proqnozlarına əsasən, artım tempi 2026-cı ildə 2,5%-ə yüksələcək, 2027-ci ildə isə 3%-ə çatacaq. Daha sonrakı illərdə də müsbət dinamikanın qorunacağı gözlənilir. Belə ki, 2028-ci ildə iqtisadi artımın 3%, 2029-cu ildə 3,3%, 2030-cu ildə isə 3,4% olacağı proqnozlaşdırılır.

BMI-nin proqnozunda diqqət çəkən məqamlardan biri iqtisadi artımın əsas mənbəyinin tədricən daxili iqtisadi aktivliyə keçməsidir. Şirkətin analitikləri 2026-cı ildə xüsusilə daxili tələbin və investisiyaların iqtisadi artıma ciddi dəstək verəcəyini düşünürlər.

Əmək bazarında sabitliyin qorunması və işsizliyin nisbətən aşağı səviyyədə qalması əhalinin istehlak imkanlarını artıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. BMI işsizlik səviyyəsinin təxminən 5,2% olacağını gözləyir. Real əməkhaqlarının artması da əhalinin gəlirlərinin və nəticə etibarilə daxili istehlakın genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Bu baxımdan proqnozun əsas mesajlarından biri ondan ibarətdir ki, iqtisadi artım yalnız neft və qaz sektorundakı göstəricilərdən asılı olmayacaq. Daxili tələbin güclənməsi və investisiya fəallığının artması qeyri-neft sektorunun iqtisadi artımdakı rolunu da yüksəldə bilər.

Azərbaycan iqtisadiyyatının artım perspektivlərində enerji sektoru hələ də mühüm rol oynayır. BMI-nin qiymətləndirməsinə görə, neft hasilatında azalma davam etsə də, qaz sektorundakı müsbət dinamika bu itkini müəyyən qədər kompensasiya edə bilər.

Neft yataqlarının istismar müddətinin uzanması və hasilat imkanlarının məhdudlaşması fonunda 2026-cı ilin əvvəlində neft hasilatında təxminən 8%-lik azalma qeydə alınıb. Bununla belə, qaz ixracı Azərbaycanın enerji gəlirlərinin qorunmasına imkan verən əsas istiqamətlərdən biri olaraq qalır. Xüsusilə Avropanın enerji təchizatını şaxələndirmək istəyi Azərbaycanın qaz ixracı üçün əlavə imkanlar yaradır. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropa bazarlarına qaz tədarükünün davam etməsi ölkənin ixrac gəlirlərinə və dövlət büdcəsinə dəstək verən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

BMI Azərbaycanın fiskal mövqeyini də müsbət qiymətləndirir. Şirkətin proqnozuna əsasən, dövlət büdcəsi 2026-cı ildə ÜDM-in 2,4%-i, 2027-ci ildə isə 2,2%-i həcmində profisitlə icra oluna bilər. Büdcə profisitinin qorunması hökumətə xarici bazarlarda baş verə biləcək dəyişikliklər qarşısında müəyyən maliyyə imkanları yaradır. Xüsusilə enerji qiymətlərində kəskin dəyişikliklərin baş verdiyi dövrlərdə fiskal ehtiyatların olması iqtisadi siyasətin manevr imkanlarını genişləndirə bilər.

Digər tərəfdən, büdcə gəlirlərinin enerji sektorundan asılılığı davam etdiyi üçün fiskal dayanıqlılığın uzunmüddətli perspektivdə qorunması yalnız yüksək enerji gəlirləri ilə deyil, iqtisadiyyatın digər sahələrinin də genişlənməsi ilə bağlı olacaq.

Proqnozların müsbət olmasına baxmayaraq, Azərbaycanın iqtisadi artım modelində struktur problemlərin tam aradan qalxdığını demək çətindir. BMI-nin diqqət çəkdiyi əsas risklərdən biri də məhz iqtisadiyyatın karbohidrogen sektorundan yüksək asılılığıdır.

Neft və qaz gəlirlərindəki dəyişikliklərin iqtisadiyyatın digər sahələrinə təsiri dərhal baş vermir. Enerji sektorunda gəlirlərin artması və ya azalması müəyyən vaxtdan sonra istehlak, investisiya, dövlət xərcləri və qeyri-neft sektorunun fəaliyyətində özünü göstərə bilər. Bu isə enerji sektorundakı dəyişikliklərlə ümumi iqtisadi artım arasında müəyyən zaman fərqinin yaranmasına səbəb olur.

Bu baxımdan 3%-dən yuxarı davamlı iqtisadi artım üçün əsas məsələ yalnız enerji gəlirlərinin qorunması deyil, qeyri-neft sektorunda məhsuldarlığın və investisiya fəallığının artırılmasıdır.

BMI-nin orta müddətli proqnozları Azərbaycanın iqtisadi artım tempinin tədricən yüksələcəyini göstərir. 2026-cı il üçün 2,5%, 2027 və 2028-ci illər üçün 3%, 2029-cu il üçün 3,3%, 2030-cu il üçün isə 3,4%-lik artım gözləntisi formalaşdırılıb. Bu proqnoz reallaşarsa, Azərbaycan iqtisadiyyatı yaxın illərdə 3%-ə yaxın və daha yüksək artım tempinə keçə bilər. Lakin bunun davamlı olması daxili tələbin gücündən, investisiyaların istiqamətindən, enerji sektorunun gəlirlərindən və qeyri-neft iqtisadiyyatının nə dərəcədə sürətlə inkişaf etməsindən asılı olacaq.

Beləliklə, BMI-nin yeni proqnozu Azərbaycan iqtisadiyyatında yaxın illərdə tədricən sürətlənən artım gözləntisini ortaya qoyur. Hazırkı mərhələdə əsas müsbət amillər daxili tələbin və investisiyaların genişlənməsi, qaz ixracının qorunması və büdcə profisitinin saxlanılmasıdır. Əsas risk isə iqtisadiyyatın neft-qaz sektorundan asılılığının hələ də yüksək olmasıdır. Buna görə də 2026-2030-cu illərdə iqtisadi artımın keyfiyyəti yalnız ÜDM-in neçə faiz böyüməsi ilə deyil, bu artımın nə qədərinin qeyri-neft sektorundan gəlməsi ilə də ölçüləcək.