Noyabr ayı dünya iqtisadiyyatı üçün ilin sonuna doğru iqtisadi fəallığın, inflyasiya meyillərinin və mərkəzi bankların pul siyasəti qərarlarının daha aydın göründüyü dövr kimi xarakterizə olunur. Bu ay investorların diqqəti ABŞ və Avropanın iqtisadi göstəricilərinə, Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faiz siyasətinə, enerji bazarındakı dəyişikliklərə, Çin iqtisadiyyatının vəziyyətinə və beynəlxalq ticarət münasibətlərinə yönələcək.
2026-cı ilin noyabrında qlobal iqtisadi gündəmi müəyyənləşdirəcək əsas amillərdən biri də geosiyasi risklər və onların enerji qiymətlərinə, inflyasiyaya, tədarük zəncirlərinə təsiri olacaq. Xüsusilə ilin son rübündə iqtisadi artımın davamlılığı və maliyyə bazarlarında risk iştahasının hansı istiqamətdə dəyişəcəyi diqqət mərkəzində qalacaq.
ABŞ-da seçkilər və FED-in pul siyasəti diqqət mərkəzində olacaq
Noyabrın 3-də ABŞ-da keçiriləcək aralıq seçkilər qlobal maliyyə bazarları üçün ayın əsas siyasi hadisələrindən biri olacaq. Seçkilərin nəticələri Konqresdə qüvvələr nisbətini dəyişə, bununla da hökumətin büdcə siyasətinə, dövlət xərclərinə və iqtisadi təşəbbüslərinə təsir göstərə bilər.
İnvestorlar xüsusilə seçkilərdən sonra ABŞ-da fiskal siyasətin hansı istiqamətdə dəyişəcəyini, büdcə kəsiri və dövlət borcu ilə bağlı müzakirələrin necə inkişaf edəcəyini izləyəcəklər. Konqresdə siyasi parçalanmanın güclənməsi gələcək büdcə danışıqlarını çətinləşdirə və bazarlarda qeyri-müəyyənliyi artıra bilər.
Pul siyasəti baxımından isə noyabrda FED-in yeni faiz qərarı gözlənilmir. Bununla belə, oktyabrın 27-28-də keçirilmiş iclasın protokolu noyabrın 18-də dərc olunacaq. Bundan əlavə, noyabrın 25-də FED-in iqtisadi vəziyyətə dair "Bej kitab" hesabatı açıqlanacaq. Bu materiallar ABŞ iqtisadiyyatının vəziyyəti və gələcək faiz qərarlarına dair gözləntilərin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyacaq.
COP31 enerji və yaşıl iqtisadiyyat məsələlərini gündəmə gətirəcək
Noyabrın 9-20-də Türkiyənin Antalya şəhərində keçiriləcək BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə 31-ci Konfransı (COP31) ayın mühüm beynəlxalq tədbirlərindən biri olacaq. Tədbirdə 197 ölkənin nümayəndələrinin iştirakı gözlənilir. Dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə keçiriləcək yüksək səviyyəli sammit isə noyabrın 11-12-nə planlaşdırılıb.
Konfransın iqtisadi əhəmiyyəti iqlim öhdəliklərindən daha geniş məsələləri əhatə edir. Əsas müzakirə istiqamətlərindən biri yaşıl enerjiyə keçid üçün investisiyaların artırılması, iqlim maliyyələşməsinin genişləndirilməsi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin bu sahədə maliyyə imkanlarının gücləndirilməsi olacaq.
Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və sənayenin karbon emissiyalarının azaldılması ilə bağlı qərarlar uzunmüddətli investisiya istiqamətlərinə təsir göstərə bilər. Beləliklə, COP31 noyabrda yalnız ekoloji deyil, həm də enerji və maliyyə bazarları baxımından diqqət mərkəzində olacaq.
Çin qlobal ticarət gündəmini müəyyənləşdirən əsas mərkəzlərdən biri olacaq
Noyabrın 18-19-da Çinin Şençjen şəhərində Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı Təşkilatının (APEC) iqtisadi liderlərinin görüşü keçiriləcək. Çin sədrliyi ilə təşkil olunan tədbirin əsas mövzusu Asiya-Sakit Okean regionunda iqtisadi əməkdaşlığın və ümumi rifahın gücləndirilməsidir.
Görüşdə regional ticarət, investisiya, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt və dayanıqlı inkişaf məsələlərinin müzakirəsi gözlənilir. Xüsusilə ABŞ-Çin iqtisadi münasibətləri və beynəlxalq ticarətdə mövcud qeyri-müəyyənliklər fonunda bu toplantının nəticələri diqqətlə izlənəcək.
Çin iqtisadiyyatının vəziyyəti də qlobal bazarlar üçün əhəmiyyətini qoruyur. Ölkənin sənaye istehsalı, daxili istehlak və xarici ticarət göstəriciləri xammal bazarlarına, beynəlxalq daşımalar və Asiya-Sakit Okean regionunda iqtisadi fəallığa təsir edən əsas amillərdəndir.
İnflyasiya və iqtisadi artım əsas sınaqlardan biri olaraq qalacaq
Noyabrda açıqlanacaq ABŞ, Avrozona, Çin və digər iri iqtisadiyyatların makroiqtisadi göstəriciləri qlobal iqtisadiyyatın ilin sonuna hansı vəziyyətdə daxil olduğunu qiymətləndirməyə imkan verəcək.
Xüsusilə ABŞ-ın üçüncü rüb üzrə ÜDM göstəricisinin ilkin qiymətləndirməsi, Avrozonada inflyasiya, Almaniyada iqtisadi fəallıq və Çin iqtisadiyyatına dair məlumatlar investorların diqqətində olacaq. Noyabrın 23-25-də bir sıra ölkələr üzrə biznes fəallığı, istehlakçı inamı və iqtisadi artım göstəricilərinin açıqlanması gözlənilir.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) oktyabr ayında dərc etdiyi son proqnoza əsasən, dünya iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 3,1% artacağı, 2027-ci ildə isə artım tempinin 3,4%-ə yüksələcəyi gözlənilir. Qlobal inflyasiyanın isə 2026-cı ildə 4,7% olacağı, gələn il 4,1%-ə qədər azalacağı proqnozlaşdırılır.
Fondun qiymətləndirməsinə görə, geosiyasi münaqişələrin genişlənməsi, ticarət gərginliyinin artması, dövlət borcları ilə bağlı problemlər və süni intellekt sahəsində investisiya gözləntilərinin dəyişməsi dünya iqtisadiyyatı üçün əsas risklər sırasındadır.
Digər tərəfdən, süni intellektə yatırılan investisiyaların artması və texnoloji məhsuldarlığın yüksəlməsi qlobal iqtisadi artımı dəstəkləyə biləcək amillər hesab olunur. Bununla belə, texnoloji inkişafdan daha çox faydalanan ölkələrlə enerji idxalından asılı iqtisadiyyatlar arasında fərqin genişlənməsi ehtimalı qalır.
Enerji və xammal bazarlarında qeyri-müəyyənlik davam edəcək
Noyabr ayında neft və digər xammal bazarlarının istiqaməti geosiyasi vəziyyət, qlobal tələb və təklif balansı ilə müəyyənləşəcək.
Xüsusilə Yaxın Şərqdəki vəziyyət enerji təchizatına təsir göstərə biləcək əsas risklərdən biridir. Neft tədarükündə mümkün fasilələr qiymətlərin yüksəlməsinə, enerji idxalçısı ölkələrdə isə istehsal və nəqliyyat xərclərinin artmasına səbəb ola bilər.
İnflyasiya təzyiqlərinin yenidən güclənməsi mərkəzi bankların faizləri azaltmaq imkanlarını da məhdudlaşdıra bilər. Bu isə borclanma xərclərinin yüksək qalmasına, şirkətlərin investisiya qərarlarının təxirə salınmasına və istehlak fəallığının zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.
İnvestorlar üçün əsas məsələ enerji qiymətlərinin hansı istiqamətdə dəyişəcəyindən əlavə, bu dəyişikliklərin inflyasiya və iqtisadi artım üzərində yaratdığı təsir olacaq.
Noyabr dünya iqtisadiyyatı üçün nə vəd edir?
Ümumilikdə, 2026-cı ilin noyabrı dünya iqtisadiyyatı üçün bir neçə mühüm istiqamətin kəsişdiyi ay olacaq. ABŞ-da siyasi dəyişiklik ehtimalları, FED-in faiz siyasətinə dair gözləntilər, Antalyada COP31, Çində APEC sammiti, inflyasiya və iqtisadi artım göstəriciləri qlobal gündəmin əsas mövzularını təşkil edəcək.
BVF-nin proqnozları dünya iqtisadiyyatında artımın davam edəcəyini göstərsə də, bu artımın ölkələr və regionlar üzrə qeyri-bərabər olması gözlənilir. Enerji qiymətləri, ticarət münasibətləri və geosiyasi risklər isə iqtisadi perspektivlərə təsir edən əsas amillər olaraq qalır.
Beləliklə, noyabr ayı qlobal iqtisadiyyat üçün həm ilin sonuna dair gözləntilərin formalaşması, həm də 2027-ci ilin iqtisadi və maliyyə mənzərəsinin ilkin konturlarının müəyyənləşməsi baxımından əhəmiyyətli olacaq.