2025 və 2026-cı illərin ilk üç ayı üzrə ixrac göstəricilərinin müqayisəsi Azərbaycanın xarici ticarət strukturunda baş verən mühüm dəyişiklikləri ortaya qoyur. Təhlil göstərir ki, ümumi ixracın azalmasına baxmayaraq, qeyri-neft sektorunun payında artım müşahidə olunur. Bu isə ölkə iqtisadiyyatında şaxələndirmə siyasətinin müəyyən nəticələr verdiyini göstərir.
2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanın ümumi ixracı 5,40 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bu göstərici 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə (6,39 milyard ABŞ dolları) təxminən 15 faiz azdır. Ümumi ixracdakı bu azalma əsasən enerji resurslarının ixracında baş verən geriləmə ilə izah olunur.
Neft-qaz sektorunun rolu
Hər iki dövrdə ixracın əsas hissəsi neft-qaz sektorunun payına düşsə də, bu sahədə azalma müşahidə edilir. Belə ki, 2025-ci ilin ilk üç ayında neft-qaz ixracı 5,61 milyard dollar (ümumi ixracın 87,9 faizi) olduğu halda, 2026-cı ildə bu göstərici 4,54 milyard dollara (84,0 faiz) enib. Azalmanın əsas səbəbləri arasında xam neft ixracının 3,33 milyard dollardan 2,50 milyard dollara düşməsi xüsusi yer tutur. Bununla yanaşı, neft məhsulları və təbii qaz ixracında da müəyyən dəyişikliklər baş vermişdir. Buna baxmayaraq, neft-qaz sektoru hələ də ölkənin əsas valyuta mənbəyi olaraq qalır.
Qeyri-neft sektorunun inkişafı
Təhlil göstərir ki, qeyri-neft sektoru daha müsbət dinamika nümayiş etdirir. 2025-ci ildə 771,9 milyon dollar olan qeyri-neft ixracı 2026-cı ildə 862,0 milyon dollara yüksəlmişdir. Bu artım nəticəsində qeyri-neft sektorunun ümumi ixracdakı payı 12,1 faizdən 16,0 faizə çatmışdır. Bu tendensiya iqtisadiyyatın neftdən asılılığının azaldılması istiqamətində aparılan siyasətin effektivliyini göstərir və uzunmüddətli perspektivdə daha dayanıqlı iqtisadi modelin formalaşmasına zəmin yaradır.
Kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının rolu
Qeyri-neft sektorundakı artımın əsas hissəsi kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının ixracı hesabına təmin olunmuşdur. Xüsusilə tərəvəz və meyvə ixracı 153 milyon dollardan 187 milyon dollara yüksəlib. Ayrı-ayrı məhsullar üzrə təhlil göstərir ki, pomidor ixracı nisbətən sabit qalaraq 44,6 milyon dollardan 45,1 milyon dollara çatmışdır. Alma ixracında isə daha nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunmuşdur (19,3 milyon dollardan 24,9 milyon dollara).
Xurma ixracında cüzi azalma qeydə alınsa da (33,0 milyon dollardan 32,1 milyon dollara), bu dəyişiklik ümumi tendensiyaya ciddi təsir göstərmir. Ən diqqətçəkən artım isə fındıq ixracında müşahidə olunur. Belə ki, fındıq ixracı 43,3 milyon dollardan 68,6 milyon dollara yüksələrək qeyri-neft sektorunun əsas inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.
Ərzaq məhsulları arasında şəkər ixracında kəskin artım qeydə alınmışdır (6,1 milyon dollardan 27,9 milyon dollara). Bu, ölkədə emal sənayesinin inkişaf etdiyini və daxili istehsal imkanlarının genişləndiyini göstərir.
Bununla yanaşı, bitki mənşəli yağların ixracında da artım müşahidə olunur. Meyvə və tərəvəzlərin emalı nəticəsində əldə olunan məhsulların ixracının genişlənməsi isə əlavə dəyər yaradan istehsalın artdığını göstərir. Bu tendensiya xammal ixracından daha çox emal olunmuş məhsullara keçidin başlandığını təsdiqləyir.
MONETAR.AZ
