Yaxın Şərqdə münaqişə: yeni sabitlik mümkündürmü?

Citigroup analitikləri hesab edir ki, qlobal iqtisadiyyat Yaxın Şərqdəki ciddi sarsıntılara baxmayaraq, onları qarşılamaq üçün kifayət qədər dayanıqlıdır. Onların fikrincə, ev təsərrüfatları və şirkətlərin mövcud “impulsu” iqtisadiyyatın dərin resessiyaya düşməsinin qarşısını ala bilər.

Hesabatda Hörmüz boğazının dünya neft tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi əsas tranzit nöqtəsinin uzunmüddətli bağlanması ssenarisi təhlil olunub.

Analitiklər belə şokun ciddi çətinliklər yaradacağını qəbul etsələr də, təsiri yumşalda biləcək bir sıra “adaptasiya kanalları” müəyyən ediblər:

• yeni enerji mənbələrinin meydana çıxması,
• alternativ yanacaqlara keçid,
• makroiqtisadi siyasət vasitəsilə dəstək.

Bununla belə, qeyd olunur ki, bu amillərin heç biri təkbaşına həlledici deyil. Əsas dayaq kimi isə özəl sektorun tələbatının davamlılığı göstərilir.

Citi xatırladır ki, dünya iqtisadiyyatı daha əvvəl də yüksək enerji qiymətləri dövrünü uğurla keçib. Məsələn, 2011–2014-cü illərdə Brent neftinin orta qiyməti 110 dollar olsa da, bu, qlobal artımı sarsıtmamışdı.

Optimist uzunmüddətli baxışa baxmayaraq, analitiklər xəbərdarlıq edir ki, neft qiymətlərində artım inflyasiya üçün əsas riskdir. Enerji xərclərinin yüksəlməsi:

• istehlak xərclərini azalda bilər,
• mərkəzi bankların siyasətini çətinləşdirə bilər.

Son müşahidələr göstərir ki, boğazda məhdud gəmi hərəkəti və blokadalar artıq tədarüklərə təsir etməyə başlayıb. Bu səbəbdən həm International Energy Agency, həm də OPEC yaxın aylarda tələbatın zəifləyə biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib.

Hesabatda vurğulanır ki, Yaxın Şərqdə baş verən şoklara bazarların ilkin reaksiyası adətən volatillik və panika ilə müşayiət olunsa da, uzunmüddətli perspektivdə qlobal iqtisadiyyat daha çox dayanıqlılıq nümayiş etdirir.

Citi-nin qənaətinə görə, korporativ gəlirlər sabit qaldığı və geosiyasi gərginlik zamanla azaldığı halda, bazarlar diqqəti qısamüddətli enerji şoklarından çox iqtisadiyyatın fundamental gücünə yönəldəcək.