Bloomberg-in son hesabatı göstərir ki, İranın iştirak etdiyi regional müharibə Türkiyənin maliyyə sisteminə son illərin ən ağır zərbəsini vurub. Mart ayı ərzində ölkənin qızıl-valyuta ehtiyatları 43,4 milyard dollar azalaraq rekord səviyyədə geriləyib. Bu kəskin azalma həm inkişaf etməkdə olan bazarlardan kapitalın qaçışı, həm də Türk lirəsinin sabitliyini qorumaq üçün Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi müdaxilələrlə izah olunur.
Türkiyənin enerji resurslarından asılılığı cari iqtisadi mənzərənin ən zəif bəndinə çevrilib. Hörmüz boğazının qismən bağlanması qlobal neft qiymətlərini artırmaqla yanaşı, Türkiyənin idxal xərclərini də kəskin şəkildə yüksəldib:
-
Ticarət kəsiri: Fevraldakı 7,3 milyard dollarlıq kəsir martda 9,7 milyard dollara çatıb.
-
İnflyasiya təzyiqi: Ölkədə illik inflyasiya aprel ayı üçün 32,4% səviyyəsinə qədər sürətlənib.
-
Logistik risklər: İqtisadçı Haluk Bürümçekçi vurğulayır ki, tədarük zəncirindəki qırılmalar təkcə enerji deyil, həm də Türkiyə üçün kritik olan turizm və nəqliyyat gəlirlərini təhdid edir.
Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankı (TCMB) rəsmi uçot dərəcəsini 37% səviyyəsində saxlasa da, bazarda daha sərt pul-kredit siyasəti yürüdür. Bloomberg-in təhlilinə görə, Bank faktiki olaraq kommersiya banklarını 40% faizlə maliyyələşdirir. Bu, rəsmi faiz artımının siyasi və iqtisadi fəsadlarından qaçmaq üçün istifadə olunan texniki bir üsuldur və məqsəd bazardakı likvidliyi azaldaraq lirəni qorumaqdır.
Mərkəzi Bankın rəhbəri Fatih Karahan cari hesab kəsirinin ÜDM-ə nisbətinin "tarixi ortalamalardan aşağı" olacağını proqnozlaşdırsa da, beynəlxalq maliyyə institutları daha ehtiyatlıdır. Goldman Sachs və digər iri banklar artan kəsir və regional qeyri-müəyyənlik səbəbindən lirə üzrə proqnozlarını pisləşdiriblər.
Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 2023-cü il seçkilərindən sonra keçdiyi "ortodoks" iqtisadi model (yüksək faiz, kredit məhdudiyyətləri) hazırda Yaxın Şərqdəki hərbi gərginlik fonunda ən böyük sınağını verir. Enerji qiymətlərinin 2026-cı il boyu yüksək qalacağı ehtimalı Türkiyənin büdcə intizamını daha da çətinləşdirə bilər.
MONETAR.AZ
