Azərbaycanda bankların depozit portfelində hüquqi şəxslərin tələbli depozitlərinin yüksək paya sahib olması bankların gəlirliliyi və likvidliyi baxımından həm üstünlük, həm də risk yaradır.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, avqustun sonunda banklarda hüquqi şəxslərin depozitləri 23 milyard 981,6 milyon manat olub. Bunun 18 milyard 337 milyon manatı tələbli depozitlərdir. Başqa sözlə, şirkətlərin banklardakı depozitlərinin 76,5%-i istənilən vaxt geri çəkilə bilən vəsaitlərdən ibarətdir.
Bu vəziyyət ilk növbədə bankların maliyyələşmə xərclərini aşağı salır. Tələbli depozitlərə adətən müddətli əmanətlər qədər yüksək faiz ödənilmədiyindən banklar nisbətən ucuz resurs əldə edir. Bu isə kreditlərdən əldə olunan faiz gəliri ilə depozitlərə ödənilən faiz arasındakı fərqin, yəni xalis faiz marjasının formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Lakin burada başqa bir problem ortaya çıxır: bank həmin vəsaitin nə qədər müddət bankda qalacağını əvvəlcədən dəqiq bilmir. Şirkət istənilən anda hesabındakı böyük məbləği geri çəkə bilər. Buna görə də bank üçün belə vəsaitləri uzunmüddətli və yüksək gəlirli kreditlərə tam həcmdə yönəltmək risklidir. Əks halda depozitin qəfil geri çəkilməsi zamanı bank likvidlik problemi ilə üzləşə bilər.
Bu səbəbdən tələbli depozitlərin müəyyən hissəsi daha likvid, lakin nisbətən aşağı gəlir gətirən aktivlərdə saxlanıla bilər. Belə vəziyyətdə bank ucuz maliyyə mənbəyinə malik olsa da, həmin resursdan maksimum faiz gəliri əldə edə bilmir.
Digər tərəfdən, korporativ müştərilərin hesablarında böyük vəsaitlərin saxlanılması banklara əlavə gəlir imkanları da yaradır. Şirkətlərin köçürmələri, valyuta əməliyyatları, əməkhaqqı layihələri və digər bank xidmətlərindən komissiya gəlirləri formalaşa bilər.
Əsas risk isə iri müştərilərin davranışındadır. Məsələn, böyük şirkətin vergi, dividend və ya digər ödənişlə bağlı hesabından əhəmiyyətli məbləğdə vəsait çıxarması bankın likvidlik mövqeyinə təsir göstərə bilər. Bank belə vəziyyətdə çatışmayan likvidliyi daha baha resurs hesabına təmin etməli olarsa, bu, həmin dövrdə faiz xərclərini artıraraq mənfəətə təzyiq göstərə bilər.
Beləliklə, 18,3 milyard manatlıq tələbli korporativ depozit banklar üçün eyni anda həm ucuz maliyyələşmə mənbəyi, həm də likvidlik baxımından həssas resursdur.
Bu səbəbdən bank sektorunda yalnız depozitlərin ümumi həcminə deyil, onların hansı hissəsinin müddətli, hansı hissəsinin isə tələbli olmasına da diqqət yetirmək vacibdir.
MONETAR.AZ
