25 avtomobil yolunda genişmiqyaslı tikinti-təmir işlərinə başlanılıb

25 avtomobil yolunda genişmiqyaslı tikinti-təmir

Cari ilin mart–aprel aylarında ölkə ərazisində qeydə alınan kəskin anomal yağıntılar, güclü leysan yağışları və dağlıq rayonlardan gələn sel axınları respublikanın yol-nəqliyyat sistemində ciddi fəsadlar törədib. Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyindən (AAYDA) verilən rəsmi məlumata görə, Bakı şəhəri daxil olmaqla, təbii fəlakətdən zərər çəkmiş magistral və yerli əhəmiyyətli kommunikasiya xətlərinin bərpası, habelə gələcək risklərin sığortalanması məqsədilə irimiqyaslı rekonstruksiya işlərinə start verilib.

Hazırda paytaxtla bərabər ölkənin geostrateji və turistik cəhətdən mühüm səkkiz rayonunda — Quba, Qusar, Xaçmaz, Şabran, Siyəzən, Xızı, Ağsu və İsmayıllıda ümumilikdə 25 avtomobil yolunda fasiləsiz bərpa prosesi gedir. Həyata keçirilən layihələr çərçivəsində sel sularının dağıtdığı yol yataqları, deformasiyaya uğramış körpülər və subasma təhlükəsi yaradan suötürücü mühəndislik qurğuları (tünellər və borular) əsaslı təmir olunur.

Yaz aylarında düşən yağıntıların normadan qat-qat çox olması xüsusilə dağlıq və dağətəyi rayonlarda torpaq sürüşmələrini (torpaq eroziyasını) və çay sularının məcrasından çıxmasını sürətləndirmişdi. Bu iqlim şoku həm Bakıdaxili bəzi yol qovşaqlarında, həm də Ağsu aşırımı və İsmayıllı istiqamətindəki magistrallarda asfaltdöşəmənin çökməsinə və istinad divarlarının dağılmasına yol açmışdı.

Mövcud bərpa işlərinin əsas mərkəzində sadəcə asfalt qatının yenilənməsi yox, çay yataqları üzərindəki körpülərin dayaqlarının gücləndirilməsi və hidrotexniki qurğuların keçiricilik qabiliyyətinin artırılması dayanır. Bu, intensiv yağıntılar zamanı suların yol yatağına dolmasının qarşısını alan əsas mühəndislik müdafiəsidir (drainage systems).

Quba, Qusar, Xaçmaz və Şabran kimi şimal-şərq iqtisadi rayonlarında nəqliyyatın dayandırılması daxili ticarət, kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınması və turizm axını üçün böyük təhdid idi. 25 kritik nöqtədə aparılan operativ işlər nəticəsində regionlararası logistik zəncirin fasiləsizliyi və hərəkətin tam təhlükəsizliyi təmin olunur.

AAYDA-nın bəyanatında ən mühüm məqam gələcək risklərin minimuma indirilməsi üçün qabaqlayıcı (preventiv) tədbirlərin görülməsidir. Bu bərpa modeli yalnız mövcud qəzanı aradan qaldırmır, həm də yüksək dağlıq relyeflərdə yolları sel və daşqınlara qarşı daha dözümlü hala gətirəcək xüsusi qoruyucu beton bəndlərin və drenaj kanallarının inşasını əhatə edir.

Yol infrastrukturunun zədələnməsi və onun bərpası dövlət büdcəsinin əsaslı vəsait qoyuluşu (CAPEX) bölməsində müəyyən əlavə yüklər yaratsa da, makroiqtisadi aktivliyin qorunması üçün bu xərclər qaçılmaz və yüksək multiplikativ effektə malikdir. Xüsusilə Ağsu, İsmayıllı, Quba və Qusar kimi aktiv aqrar və turizm mərkəzlərində yolların vaxtında bərpa olunmaması, yay mövsümünün pik həddində hotel gəlirlərinin azalmasına və fermerlərin məhsullarını paytaxt bazarlarına çatdıra bilməməsinə (tədarük inflyasiyasına) gətirib çıxara bilərdi.

Digər tərəfdən, Bakı və Abşeron yarımadasında leysan sularının yol infrastrukturunu sıradan çıxarması şəhər logistikasında itirilən adam-saatların (time-cost) artmasına və kommersiya daşımalarında gecikmələrə səbəb olurdu. AAYDA-nın investisiya yönümlü bu genişmiqyaslı təmiri ölkə daxilində sərnişin və yük daşınması xərclərini stabilləşdirir.