Qlobal enerji təhlükəsizliyinin ən mühüm mexanizmlərindən biri hesab olunan ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatı (SPR) son onilliklərin ən kritik daralması ilə üz-üzədir. ABŞ Energetika Nazirliyinin (DoE) rəsmi hesabatlarına görə, ölkənin fövqəladə hallar üçün saxladığı xam neft həcmi cəmi bir həftədə 5.5 milyon barel azalaraq 325.7 milyon barelə düşüb.
Bu göstərici rəsmi olaraq 1983-cü ilin may ayından bəri (ABŞ hələ öz strateji ehtiyatlarını formalaşdırdığı ilkin mərhələdə olanda) qeydə alınan ən aşağı səviyyədir.
Yaxın Şərqdə (İran ətrafında) alovlanan hərbi münaqişə qlobal neft tədarük zəncirini, xüsusilə Hörmüz boğazı vasitəsilə daşımaları iflic edib. Qısa müddətdə WTI markalı neft kəskin bahalaşaraq barel başına $98.71-a yüksəlib.
Tramp administrasiyası Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) ilə razılaşdırılmış şəkildə qlobal bazarda yaranmış neft defisitini (boşluğunu) doldurmaq və daxili bazarda yanacaq qiymətlərini aşağı salmaq üçün SPR-dən ümumilikdə 172 milyon barelin bazara çıxarılması proqramını aktivləşdirmişdi.
SPR-dən neft buraxılması ilə yanaşı, daxili neft emalı zavodları 96.1% güclə (günlük 17.1 milyon barel) işləməyə başladı. Amerika neftinə olan yüksək qlobal ixrac tələbi daxili kommersiya ehtiyatlarını da son 5 ilin ortalamasından 7% aşağı salıb.
Bu sərbəstburaxma daimi satış deyil, borc (loan) mexanizmi kimi strukturlaşdırılıb. Birinci mərhələdə 3 əsas obyektdən buraxılan 86 milyon barel neft, 18-22% əlavə mükafat (premium) həcmi ilə birlikdə noyabr ayından başlayaraq sentyabr 2028-ci ilə qədər SPR-ə geri qaytarılmalıdır.
ABŞ-ın öz strateji ehtiyatlarını bu dərəcədə seyrəltməsi qısa müddətdə qlobal neft qiymətlərinin kəskin partlamasının qarşısını alsa da, uzunmüddətli dövrdə Vaşinqtonun manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Rezervlərin 1983-cü il səviyyəsinə enməsi, ABŞ-ın gələcəkdə baş verə biləcək ikinci bir tədarük şokuna (məsələn, irimiqyaslı qasırğalar və ya yeni regional müharibələr) qarşı sığorta yastığının minimum olması deməkdir.
Hökumət buraxılan nefti 200 milyon barelə qədər əlavə ilə geri toplayacağını elan etsə də, ekspertlər sənaye emal sürətini nəzərə alaraq, strateji rezervin müharibədən əvvəlki əvvəlki təhlükəsiz vəziyyətinə tam qayıtmasının ən yaxşı halda 2028-2031-ci illər arasında mümkün olacağını proqnozlaşdırırlar. Bu isə o deməkdir ki, qarşıdakı 2-3 il ərzində qlobal neft bazarı geosiyasi xəbərlərə qarşı daha həssas və volatilliyə (dəyişkənliyə) meyilli olacaq.
MONETAR.AZ
