Azərbaycanda daşınmaz əmlakın icbari sığortası bazarında son aylarda ciddi azalma müşahidə olunur. Eyni zamanda sığorta ödənişlərinin artması bu sahədə həm iqtisadi, həm də institusional problemlərin mövcudluğunu gündəmə gətirir.
2025-ci ilin yanvar–may aylarında daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə yığımlar 14 milyon 830 min manat təşkil edib. Bu rəqəm ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 39 milyon 216 min manat və ya 72,56 faiz azalma deməkdir. Ötən ilin müvafiq dövründə isə bu göstərici 54 milyon 46 min manat olub.
Eyni dövrdə sığorta ödənişlərində artım qeydə alınıb. Sığorta şirkətləri tərəfindən həyata keçirilən ödənişlər 1 milyon 156 min manatdan 1 milyon 560 min manata yüksələrək 34,95 faiz artıb. Bu dinamika nəticəsində icbari sığorta portfelinin səmərəlilik göstəricisi də dəyişib. Cari ilin ilk beş ayında toplanan hər 100 manat sığorta haqqına qarşı 10,52 manat ödəniş edilib. Ötən ilin eyni dövründə bu rəqəm cəmi 2,14 manat idi.
Sığorta bazarında baş verən bu dəyişikliklər sektorun strukturunda müəyyən uyğunsuzluqların mövcud olduğunu göstərir. Ötən il müşahidə edilən yüksək yığımlar əsasən daşınmaz əmlakın icbari sığortası sisteminin rəqəmsallaşdırılması və ASAN xidmət inteqrasiyası nəticəsində yaranmış “kütləvi qeydiyyat effekti” ilə izah edilir. Bu proses nəticəsində bir çox əmlak sahibləri eyni dövrdə sığorta müqaviləsi bağlamış, cari ildə isə həmin müqavilələrin yenilənmə tempi aşağı düşmüşdür.
Digər mühüm amil icbari sığortanın icrasına nəzarət mexanizmlərinin yetərli səviyyədə avtomatlaşdırılmaması ilə bağlıdır. Avtomobil sığortasından fərqli olaraq, daşınmaz əmlak sığortasında cərimə və nəzarət sistemləri tam rəqəmsal şəkildə tətbiq edilmir. Bu isə sığortanın daha çox əməliyyat xarakterli hallarla – əmlakın alqı-satqısı, ipoteka və digər hüquqi prosedurlarla əlaqəli şəkildə rəsmiləşdirilməsinə səbəb olur.
Bununla paralel olaraq, sığorta ödənişlərindəki artım da diqqət çəkir. Yanğın, su basqını və digər texnogen risklərin yaratdığı hadisələr üzrə təzminatların artması sığorta portfelinin zərərlilik səviyyəsini yüksəldib. Bu isə sığorta şirkətlərinin risk idarəetmə strategiyalarına yenidən baxılmasını zəruri edir.
Ümumilikdə, mövcud vəziyyət icbari sığorta sistemində həm institusional nəzarətin gücləndirilməsi, həm də rəqəmsal icra mexanizmlərinin genişləndirilməsi ehtiyacını ortaya qoyur. Əks halda, bazarda yığımların azalması və zərərliliyin artması tendensiyası davam edə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, gələcək dövrdə sığorta intizamının gücləndirilməsi üçün dövlət qurumları ilə reyestr sistemləri arasında inteqrasiyanın daha da dərinləşdirilməsi və nəzarət mexanizmlərinin avtomatlaşdırılması vacib istiqamətlərdən biri olacaq.
MONETAR.AZ
