Yaxın Şərqdə davam edən hərbi münaqişə qlobal enerji tədarük zəncirini qırmağa davam edir. ABŞ-ın aparıcı investisiya bankı Goldman Sachs Group Inc. tərəfindən hazırlanan son hesabata əsasən, bu ay qlobal xam neft və neft məhsulları ehtiyatları tarixin ən yüksək sürəti ilə tükənməkdədir.
Bloomberg agentliyinin yaydığı birja hesabatına görə, may ayında görünən (müəyyən edilə bilən) neft ehtiyatları sutkada rekord həddə — 8,7 milyon barel azalıb. Bu göstərici, regional münaqişənin başladığı dövrdən bəri qeydə alınan orta gündəlik azalma tempini demək olar ki, iki dəfə üstələyir.
Goldman Sachs ekspertləri fiziki neft bazarında vəziyyətin kritik həddə çatdığını bildirirlər. Bu kəskin qıtlığın coğrafi və logistik səbəbləri aşağıdakılar hesab olunur:
-
Hörmüz boğazında 5%-lik hərəkət: İran və ABŞ-ın qarşılıqlı ikitərəfli blokadası nəticəsində, dünya neft tranzitinin əsas qapısı sayılan Hörmüz boğazı vasitəsilə ixrac olunan neftin həcmi adi dövrlərdəki normanın cəmi 5%-i səviyyəsində qalıb.
-
"Suda olan neftin" (on-water oil) azalması: May ayındakı rekord azalmanın təxminən üçdə ikisi (2/3-si) birbaşa dənizdə hərəkət edən tankerlərdəki xammalın tükənməsi ilə bağlıdır. İxracın qəfil dayanması fonunda istehlakçı ölkələrə daxil olan idxal həcmləri kəskin şəkildə qabaqlayıcı sürətlə azalır.
-
Avropanın aviasiya yanacağı böhranı: İdxal böhranı getdikcə Asiya birjalarından Avropa bazarlarına sıçrayır. Xüsusilə Avropaya çatdırılan aviasiya yanacağının (jet fuel) həcmi ötən ilin (2025-ci ilin) orta göstəricilərindən 60% aşağı səviyyəyə enib.
Qlobal qiymət artımını cilovlamaq üçün dünya hökumətləri özlərinin strateji neft ehtiyatlarını (SPR) koordinasiyalı şəkildə bazara buraxsalar da, bu addım kommersiya anbarlarındakı əriməni dayandıra bilmir.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) icraçı direktoru Fatih Birol da vəziyyətlə bağlı xəbərdarlıq edərək bildirib ki, regiondakı hərbi fəaliyyətlər yaxın günlərdə tam dayansa belə, neft bazarı ən azı cari ilin oktyabr ayına qədər kəskin təklif çatışmazlığı (supply deficit) şəraitində işləməyə məcbur olacaq.
Mart ayından bəri qlobal anbarlar hər gün orta hesabla 4,6 milyon barel itirsə də, hazırda ümumi ehtiyatlar illik müqayisədə hələ ki sabit qala bilir. Bank analitikləri bunu münaqişə başlamazdan əvvəlki 9 ay ərzində qlobal bazarda yaradılmış "əhəmiyyətli ehtiyat buferi" (safety cushion) ilə izah edirlər. Hazırda dünya məhz həmin yığılmış ehtiyatların hesabına dolanır.
MONETAR.AZ
