Azərbaycanda son illərdə pensiyaların artırılması sosial siyasətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Rəsmi rəqəmlər göstərir ki, orta aylıq pensiya artıq 600 manata yaxınlaşır. İlk baxışdan bu, müsbət mənzərə yaradır. Ancaq statistikaya daha dərindən baxdıqda fərqli reallıq ortaya çıxır: artım var, amma bu artım bütün pensiyaçıların həyatında eyni təsiri yaratmır.
2023-cü ilin əvvəlində orta aylıq pensiya 372 manat idi. 2026-cı ilin aprelində isə bu rəqəm 594 manata yüksəlib. Yəni son üç ildə təxminən 222 manatlıq artım qeydə alınıb. Dövlət bunu əsasən indeksasiya və sosial paketlərlə təmin edib.
Ən ciddi artımlardan biri 2026-cı ilin əvvəlində baş verdi. Prezidentin sərəncamı ilə bütün əmək pensiyaları 9,3 faiz artırıldı. Bu qərar orta maaş artımına uyğun hesablandı və inflyasiyanın təsirini azaltmaq məqsədi daşıdı.
Minimum pensiya da artırılıb. 2023-cü ildə 240 manat olan minimum əmək pensiyası hazırda 320 manatdır. Bu, xüsusilə aşağı gəlirli pensiyaçılar üçün vacib dəstək hesab olunur.
Amma əsas sual budur: bu artımlar insanların real həyatına nə qədər təsir edir?
Məsələ ondadır ki, orta pensiyanın yüksəlməsi bütün pensiyaçıların eyni səviyyədə gəlir əldə etməsi anlamına gəlmir. Çünki orta göstərici yüksək pensiya alanların hesabına da artır. Yəni statistikada rəqəm böyüsə də, minimum pensiya alan minlərlə insanın gündəlik xərcləri əvvəlki kimi ağır qalır.
Digər tərəfdən, son illərdə ərzaq, kommunal xidmətlər və dərman qiymətlərində artım müşahidə olunur. Bu səbəbdən pensiyaların nominal artımı hər zaman real alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsi demək deyil.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, pensiya sistemində artım davam etsə də, əsas məsələ rəqəmlərin böyüməsi deyil, həmin vəsaitin insanın gündəlik həyatında nə qədər hiss olunmasıdır. Xüsusilə minimum pensiya alan şəxslər üçün sosial müdafiə mexanizmlərinin daha da gücləndirilməsinə ehtiyac olduğu bildirilir.
Hazırkı dinamika göstərir ki, dövlət pensiya sistemində artımı davam etdirir. Ancaq qarşıdakı dövrdə əsas müzakirə mövzusu pensiyaların sadəcə artırılması yox, onların real yaşayış xərclərinə nə dərəcədə uyğun olması olacaq.
