Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) oktyabr ayı üzrə neft bazarı hesabatında xəbərdarlıq edib ki, İran ətrafındakı hərbi münaqişə və nəqliyyat marşrutlarında yaranan problemlər nəticəsində qlobal dizel yanacağı bazarında müşahidə olunan təklif çatışmazlığı 2027-ci ilin ikinci yarısınadək kəskin olaraq qala bilər.
CNBC-nin məlumatına görə, agentliyin ekspertləri vəziyyəti ağırlaşdıran iki əsas amili qeyd edirlər: üçüncü rübdə qazoyl (dizel yanacağı) bazarında mövsüm üçün qeyri-adi dərəcədə ciddi təklif çatışmazlığı və əvvəlki üç ay ərzində ehtiyatların adi dövrlərlə müqayisədə daha sürətlə azalması.
Nəticədə qlobal dizel bazarı qış mövsümündə tələbatın ən yüksək həddə çatacağı dövr ərəfəsində mühüm təhlükəsizlik ehtiyatlarından məhrum olub.
BEA-nın hesabatında dizel bazarındakı vəziyyətlə bağlı bir sıra əsas göstəricilər açıqlanıb:
-
İxrac itkiləri: Sentyabrda qlobal dizel ixracı illik müqayisədə sutkada 700 min barel azalıb. Rusiya və Yaxın Şərqdən tədarük itkiləri sutkada 1,3 milyon barelə çatıb. Digər mənbələrdən gələn tədarüklər bu azalmanı yalnız qismən kompensasiya edə bilib.
-
Rekord qiymətlər: Avropa və ABŞ-da dizelin topdansatış qiyməti bir barel üçün təxminən 220 dollara yüksələrək tarixi maksimuma çatıb. ABŞ-da pərakəndə dizel qiyməti isə ötən ay ilk dəfə bir qallon üçün 6 dollar həddini keçib.
-
Təklif çatışmazlığı: Neft emalı zavodlarının istehsal güclərinin ilin sonunadək sürətlə bərpa olunacağı gözlənilsə də, 2026-cı ilin dördüncü rübündə qazoyl təklifinin tələbatı ödəməyəcəyi proqnozlaşdırılır.
Ötən həftə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə dünya bazarına dərhal 300 min ton Rusiya dizelinin çıxarılması barədə razılıq əldə etdiyini açıqlayıb. Qiymətlərin aşağı salınmasına yönəlmiş bu təşəbbüs Vaşinqtonda və Avropanın siyasi dairələrində tənqidlərə səbəb olub.
Bu gün Banqkokda keçirilən BVF toplantıları çərçivəsində çıxış edən Avropa İttifaqının iqtisadiyyat üzrə komissarı Valdis Dombrovskis bu təşəbbüsə münasibət bildirib.
“İndi Rusiyaya qarşı sanksiyaları yumşaltmaq zamanı deyil. Müzakirə olunan həcmlər onsuz da makroiqtisadi baxımdan heç bir əhəmiyyət kəsb etməyəcək və Rusiyanın bu yanacağı ümumiyyətlə tədarük edib-edə bilməyəcəyi böyük sual altındadır”, – deyə Dombrovskis vurğulayıb.
BEA-nın proqnozlarına əsasən, 2026-cı ildə qlobal neft tələbatı sutkada orta hesabla 2,6 milyon barel azalacaq. Bu azalmanın təxminən 25%-nin dizelin payına düşəcəyi gözlənilir.
Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, dünya üzrə neft təklifi 2026-cı ildə sutkada 5,8 milyon barel azalacaq, 2027-ci ildə isə sutkada 7,7 milyon barel artmalıdır.
Bununla belə, BEA Fars körfəzində hərbi hücumların yenidən intensivləşməsinin bazarda yaranan kövrək tarazlığı poza biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir.
Son bir həftə ərzində Yəməndəki husilərin Ər-Riyada raket zərbələri endirdiyi və nəticədə insan tələfatının baş verdiyi bildirilir. Çərşənbə gecəsi isə Səudiyyə Ərəbistanının Dəhran şəhərində “Saudi Aramco” şirkətinin inzibati binasının vurulduğu qeyd olunur.
BEA-nın qiymətləndirməsinə görə, Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumlar enerji bazarının bərpasını ciddi şəkildə çətinləşdirə bilər. Bunun səbəblərindən biri sentyabr ayında OPEC+ ölkələri tərəfindən neft hasilatının artırılması prosesində əsas yükün məhz Səudiyyə Ərəbistanının üzərinə düşməsi olub.
Beləliklə, dizel bazarında vəziyyət həm mövcud tədarük çatışmazlığı, həm də Yaxın Şərqdəki hərbi-siyasi risklər səbəbindən həssas olaraq qalır. Qış mövsümündə tələbatın artması fonunda təklifin bərpasının gecikməsi qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasına səbəb ola bilər.
MONETAR.AZ