Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) Azərbaycan Mərkəzi Bankına ünvanladığı son tövsiyələr ölkədə inflyasiya risklərinin yenidən aktuallaşdığını göstərir. Fond hesab edir ki, qlobal geosiyasi gərginliklər, xüsusilə Yaxın Şərqdə davam edən qarşıdurmalar və dünya ərzaq bazarlarında bahalaşma Azərbaycan iqtisadiyyatına əlavə təzyiq yarada bilər.
BVF-nin proqnozlarına əsasən, Azərbaycanda inflyasiya 2026-cı ildə 6 faiz səviyyəsində formalaşa bilər. Bu göstərici həm Azərbaycan Mərkəzi Bankının, həm də İqtisadiyyat Nazirliyinin proqnozlarından daha yüksəkdir.
İnflyasiya proqnozlarında fərqli yanaşmalar
Rəsmi qurumların proqnozları arasında nəzərəçarpacaq fərq müşahidə olunur. BVF 2026-cı ildə inflyasiyanın 6 faiz olacağını gözlədiyi halda, Azərbaycan Mərkəzi Bankı bu göstəricinin 5,5 faiz səviyyəsində formalaşacağını proqnozlaşdırır. İqtisadiyyat Nazirliyi isə daha optimist mövqe nümayiş etdirərək inflyasiyanın 4,8 faiz olacağını açıqlayıb.
2027-ci il üzrə də oxşar fərq qalır. BVF 4,2 faiz, AMB 4 faiz, İqtisadiyyat Nazirliyi isə 4,5 faiz inflyasiya proqnozu verir. Ekspertlərin fikrincə, bu fərqlər qurumların risklərə yanaşmasındakı fərqli baxışları əks etdirir. BVF əsasən xarici şokların daxili bazara təsirinə fokuslanır, yerli qurumlar isə daxili istehsal və fiskal imkanların qiymət təzyiqlərini yumşaldacağını hesab edir.
BVF neytral faiz dərəcəsinə diqqət çəkir
Fondun hesabatında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri “neytral real faiz dərəcəsi” ilə bağlı qiymətləndirmədir. BVF Azərbaycan üçün neytral real faiz dərəcəsini təxminən 2,25 faiz səviyyəsində hesablayır. Bu göstərici iqtisadiyyatı nə sürətləndirən, nə də zəiflədən optimal faiz səviyyəsi hesab olunur.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, əgər inflyasiya BVF-nin proqnozlaşdırdığı kimi 6 faiz səviyyəsində olarsa, həmin şəraitdə nominal uçot dərəcəsinin təxminən 8 faizdən yuxarı olması tələb oluna bilər. Bu isə onu göstərir ki, hazırkı pul-kredit siyasəti bazarda inflyasiya risklərini tam neytrallaşdıracaq qədər sərt hesab edilmir.
Transmissiya mexanizmi əsas problem olaraq qalır
BVF hesabatında Azərbaycan iqtisadiyyatında monetar siyasətin transmissiya mexanizminin tam formalaşmadığı xüsusi vurğulanır. Bu mexanizm Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi vasitəsilə bank sektoruna və real iqtisadiyyata təsir imkanlarını ifadə edir. Praktikada isə Azərbaycanda kredit və depozit faizlərinin uçot dərəcəsinə həssaslığının məhdud olduğu bildirilir.
Analitiklərin fikrincə, bank sektorunda yüksək likvidlik və bazarın struktur xüsusiyyətləri səbəbindən uçot dərəcəsində dəyişikliklər kredit bazarına dərhal təsir göstərmir. Bu səbəbdən faiz artımı nəzəri baxımdan sərtləşmə sayılsa da, real sektorda təsiri zəif qala bilər.
İdxal inflyasiyası əsas risk kimi qalır
BVF hesab edir ki, yaxın dövrdə qiymət artımının əsas mənbəyi daxili tələbdən çox xarici amillər olacaq. Dünya bazarlarında ərzaq məhsullarının bahalaşması, logistika xərclərinin artması və geosiyasi risklər idxal inflyasiyasını gücləndirən əsas faktorlar kimi qiymətləndirilir.
Uçot dərəcəsinin artırılması əsasən daxili tələbin soyudulması üçün effektiv alətdir. Lakin qlobal bazarlarda formalaşan qiymət artımlarını monetar siyasətlə tam nəzarətdə saxlamaq mümkün deyil.
Bu səbəbdən sərt monetar siyasət bir tərəfdən inflyasiya gözləntilərini zəiflədə bilər, digər tərəfdən isə biznes kreditlərinin bahalaşmasına və qeyri-neft sektorunda investisiya aktivliyinin azalmasına gətirib çıxara bilər.
Ekspertlər hansı riskləri görür?
Maliyyə ekspertlərinin qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycan iqtisadiyyatı hazırda mürəkkəb seçim qarşısındadır. Əgər uçot dərəcəsi artırılarsa, kredit resurslarının bahalaşması iqtisadi fəallığı zəiflədə bilər. Əgər faizlər dəyişməz saxlanılarsa, inflyasiya gözləntilərinin daha da güclənməsi riski yaranır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, mövcud şəraitdə monetar siyasətlə yanaşı, idxal inflyasiyasının təsirlərini azaltmaq üçün əlavə iqtisadi alətlərdən və çevik məzənnə siyasətindən istifadə məsələsi də gündəmdə qala bilər. BVF-nin son hesabatı göstərir ki, qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliklər fonunda Azərbaycanın pul-kredit siyasəti qarşıdakı illərdə daha həssas və mürəkkəb mərhələyə daxil olur.
MONETAR.AZ
