Dünya bazarlarında dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin sürətlə artması investorların narahatlığını artırıb. Ekspertlər dövlət borcunun bahalaşmasının dünya iqtisadiyyatı üçün yeni risklər yaratdığını bildirirlər.
Dünya istiqraz bazarında son günlər müşahidə olunan dəyişikliklər investorların diqqətini cəlb edib. Bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi son illərin ən yüksək səviyyələrinə yüksəlib.
ABŞ-da 30 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 5,33 faizə çataraq 2007-ci ildən bəri ən yüksək göstəricini qeydə alıb. Fransada 10 illik istiqrazların gəlirliliyi 2009-cu ildən, Almaniyada 2011-ci ildən, Yaponiyada isə 1996-cı ildən bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlib.
İnvestorları nə narahat edir?
İstiqraz gəlirliliyinin artmasının bir neçə səbəbi var. ABŞ-ın artan büdcə kəsiri, iri iqtisadiyyatlarda dövlət borcunun yüksəlməsi və Yaxın Şərqdəki geosiyasi gərginlik investorların risklərə daha həssas yanaşmasına səbəb olur.
Bununla yanaşı, bazarlarda inflyasiyanın gözlənildiyi qədər sürətlə azalacağına dair narahatlıq var. İnvestorlar mərkəzi bankların faiz dərəcələrini daha uzun müddət yüksək səviyyədə saxlaya biləcəyini düşünürlər.
Belə vəziyyətdə investorlar inflyasiya, geosiyasi risklər və artan dövlət borcuna görə daha yüksək gəlir tələb edirlər. Bu da dövlətlərin yeni borclanmasını bahalaşdırır.
Yüksək gəlirlilik iqtisadiyyata necə təsir edir?
Dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi digər kreditlərin faizlərinə də təsir göstərir.
Məsələn, ABŞ-da 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi ipoteka kreditləri üçün əsas göstəricilərdən biridir. Faizlərin yüksəlməsi insanların daha az məbləğdə kredit götürməsinə səbəb ola bilər. Bu isə mənzil satışlarının və tikinti fəaliyyətinin zəifləməsi ilə nəticələnə bilər.
Avtomobil kreditləri və digər istehlak kreditləri də bahalaşa bilər. Şirkətlər üçün borclanma xərclərinin artması isə investisiyaların azalmasına səbəb ola bilər.
Dövlətlər üçün də risk artır
İstiqraz gəlirliliyinin yüksəlməsi hökumətlərin borca xidmət xərclərini artırır. Dövlətlər yeni borcları daha yüksək faizlə cəlb etməli olurlar.
Bu isə büdcənin daha böyük hissəsinin borcların ödənilməsinə yönəldilməsi deməkdir. Nəticədə hökumətlərin iqtisadiyyatı dəstəkləmək və yeni layihələrə investisiya etmək imkanları məhdudlaşa bilər.
Qlobal maliyyə böhranı başlayır?
Ekspertlər hazırkı vəziyyətin hələlik 2008-ci ildəki qlobal maliyyə böhranına bənzəmədiyini bildirirlər.
Hazırda bank sistemində kütləvi problemlər, genişmiqyaslı defoltlar və kreditləşmənin dayanması kimi böhranın əsas əlamətləri müşahidə olunmur.
Bununla belə, istiqraz gəlirliliyinin uzun müddət yüksək qalması dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi risk yarada bilər. Əgər bu artım iqtisadiyyatın zəifləməsi, kredit risklərinin yüksəlməsi və bank sektorunda problemlərlə eyni vaxtda baş verərsə, vəziyyət daha ciddi maliyyə böhranına çevrilə bilər.
Hazırda bazarlarda əsas narahatlıq “ucuz borc dövrünün” başa çatmasıdır. Dövlət borclanmasının bahalaşması uzun müddət davam edərsə, bunun təsiri həm maliyyə bazarlarında, həm də real iqtisadiyyatda daha çox hiss oluna bilər.
MONETAR.AZ
