Neftin qiyməti 90 dolları keçib və yüksəlməkdə davam edir
Yaxın Şərqdə vəziyyətin gərgin olaraq qalması fonunda neft bazarı siyasi açıqlamalardan daha çox real neft tədarükünə diqqət yetirməyə başlayıb. Analitiklər hesab edirlər ki, Hörmüz boğazından keçən neftin həcminin azalması qarşıdakı aylarda qiymətlərə daha ciddi təsir göstərə bilər.
Brent markalı neftin qiyməti 90 dollar/barrel səviyyəsini keçərək yüksəlməkdə davam edir. Bunun əsas səbəblərindən biri ABŞ və İran arasında razılaşmanın müddətinin başa çatması və Hörmüz boğazından neft daşımalarının əvvəlki səviyyəyə qayıtmamasıdır.
Analitiklərin fikrincə, bazar artıq siyasi açıqlamalara əvvəlki qədər əhəmiyyət vermir. Əsas diqqət neftin real olaraq hansı həcmdə hasil edilməsi və dünya bazarına çatdırılmasına yönəlib.
Hörmüz boğazından neft axını azalıb
ABŞ və İran arasında əldə olunan memorandumun müəyyən etdiyi 60 günlük müddət avqustun 17-də başa çatıb. Yeni razılaşma əldə edilməyib və danışıqların davam etdirilməsi ilə bağlı konkret nəticə yoxdur.
Müharibədən əvvəl Hörmüz boğazından gündə təxminən 15 milyon barrel neft keçirdi. Lakin memorandumun qüvvədə olduğu 60 gün ərzində bu göstərici orta hesabla 6,1 milyon barrel olub.
Beləliklə, neft daşımaları əvvəlki səviyyənin təxminən 40 faizinə qədər azalıb.
Kpler analitik şirkətinin məlumatına görə, 60 günlük müddət ərzində Fars körfəzindən təxminən 374 milyon barrel neft çıxarılıb. Lakin bu neftin böyük hissəsi ilk həftələrdə daşınıb.
Neft ehtiyatları azalır
Vəziyyətin ilk mərhələsində bazarda əvvəlcədən toplanmış neft ehtiyatlarından istifadə olunub. Dənizdəki üzən neft anbarlarında olan ehtiyatların həcmi 61 milyon barreldən 16 milyon barrelə qədər azalıb.
Bu ehtiyatlar bazardakı tədarük çatışmazlığını müəyyən müddət ərzində kompensasiya edib. Neft tankerlərlə alıcılara çatdırılıb, daha sonra anbarlara və neft emalı zavodlarına yönəldilib.
Lakin analitiklərin fikrincə, bu əlavə ehtiyat artıq tükənmək üzrədir. Sentyabrdan etibarən ehtiyatların azalmasının bazarda daha ciddi hiss olunacağı gözlənilir.
Təxminən 550 milyon barrel neft çatışmazlığı yarana bilər
Hörmüz boğazından normal şəraitdə gündə 15 milyon barrel, memorandum dövründə isə orta hesabla 6,1 milyon barrel neft keçib.
Bu, gündə təxminən 8,9 milyon barrel fərq deməkdir. 60 gün ərzində isə çatışmazlıq təxminən 534 milyon barrel təşkil edir.
Kplerin hesablamalarına görə, normal daşınma ilə müqayisədə bazarda yaranan neft çatışmazlığı təxminən 550 milyon barrel ola bilər.
Memorandumun başa çatmasından sonra vəziyyətin daha da çətinləşməsi isə neft bazarında təzyiqi artırır.
İranın neft ixracı kəskin azalıb
Mövcud vəziyyət İranın neft ixracına da ciddi təsir göstərib.
Kplerin məlumatına görə, iyul ayında İran tankerlərə gündə orta hesabla 893 min barrel neft yükləyib. Avqustun 1-dən 17-dək isə bu göstərici cəmi 156 min barrelə düşüb.
Bəzi tankerlərin izləmə sistemlərini söndürməsi və neftin müxtəlif yollarla daşınması səbəbindən real ixrac həcmi daha yüksək ola bilər. Buna baxmayaraq, azalma kifayət qədər böyükdür.
Bu vəziyyət İranın neft gəlirlərinin azalmasına səbəb olur və ölkənin enerji ixracına ciddi təzyiq yaradır.
Neft qiymətləri daha da arta bilər
Ekspertlərin fikrincə, əgər Hörmüz boğazında vəziyyət sentyabrın əvvəlinə qədər normallaşmasa, əvvəllər yaradılmış neft ehtiyatları daha sürətlə tükənə bilər.
Bu halda bazarda real tədarük çatışmazlığı daha aydın hiss olunacaq. Nəticədə həm xam neftin, həm də neft məhsullarının qiymətləri arta bilər.
Analitiklər xüsusilə ilin son rübündə neft bazarında vəziyyətin daha ciddi şəkildə hiss olunacağını gözləyirlər.
Hazırda bazarın əsas diqqəti siyasi açıqlamalardan çox real neft axınına və dünya bazarındakı tədarük həcminə yönəlib. Bu səbəbdən Hörmüz boğazında vəziyyətlə bağlı hər yeni məlumat neft qiymətlərinə əvvəlki dövrlə müqayisədə daha fərqli təsir göstərə bilər.
MONETAR.AZ
