Azərbaycan Mərkəzi Bankının investisiya şirkətləri üçün təsdiqlədiyi yeni kapital tələbləri ölkənin maliyyə arxitekturasında prudensial tənzimləmənin keyfiyyətcə yeni mərhələsini başladır. Bu islahat, mahiyyət etibarilə, sabit nizamnamə kapitalı modelindən uzaqlaşaraq, beynəlxalq maliyyə standartlarına (xüsusilə Bazel prinsiplərinə) uyğun dinamik risk idarəçiliyinə keçidi şərtləndirir.
Yeni qaydaların tətbiqi ilə investisiya şirkətləri üçün "riskə əsaslanan kapital" prinsipi əsas meyar halına gəlir. Bu o deməkdir ki, şirkətin ehtiyat vəsaitləri artıq sadəcə fəaliyyət növünə görə deyil, onun portfelindəki kredit, bazar, valyuta və əməliyyat risklərinin faktiki həcmi ilə birbaşa mütənasib olmalıdır. Eyni zamanda, tənzimləyici kapitalın keyfiyyət tərkibinə də ciddi tələblər qoyur; belə ki, məcmu kapitalın ən azı yarısı itkiləri qarşılamaq qabiliyyəti ən yüksək olan I dərəcəli, yəni əsas kapitaldan ibarət olmalıdır. Bu cür struktur bölgüsü böhran anlarında şirkətin borc öhdəliklərinə deyil, real və likvid öz vəsaitlərinə söykənməsini təmin edərək sistemin dayanıqlığını sığortalayır.
Digər tərəfdən, leverec əmsalının minimum 3 % səviyyəsində müəyyən edilməsi və likvidlik tələblərinin sərtləşdirilməsi şirkətlərin öz vəsaitlərindən qat-qat artıq borclanaraq süni şəkildə genişlənməsinin qarşısını alan bir "təhlükəsizlik kəməri" rolunu oynayır. Bu mexanizm həm də bazarda spekulyativ riskləri cilovlamağa xidmət edir. Həmçinin, kapital normativlərinin pozulması zamanı Mərkəzi Banka dərhal məlumat verilməsi öhdəliyi bazarda gizli risklərin yaranma ehtimalını minimuma endirir və şəffaflığı institusional səviyyəyə qaldırır.
Bu dəyişikliklərin bazar üzərindəki təsirləri çoxşaxəli olacaqdır. İlk növbədə, kapitalı yetərsiz olan və risk idarəetməsi müasir tələblərə cavab verməyən kiçik oyunçuların bazardan kənarlaşması və ya sektorda birləşmə proseslərinin (konsolidasiya) sürətlənməsi qaçılmaz görünür. Baxmayaraq ki, yeni standartlara uyğunlaşma şirkətlər üçün İT infrastrukturu və ixtisaslı risk menecerlərinin cəlb edilməsi baxımından əlavə maliyyə yükü yaradır, bu proses uzunmüddətli dövrdə investor etibarının artmasına səbəb olacaq. Beləliklə, Azərbaycanın kapital bazarı daha şəffaf, institusional və beynəlxalq maliyyə sisteminə inteqrasiya olunmuş bir mühitə çevriləcəkdir.
Yekun olaraq, 6 aylıq keçid dövrü çərçivəsində reallaşacaq bu islahat investisiya şirkətlərini "say tərkibindən keyfiyyət tərkibinə" keçməyə məcbur edir və maliyyə sektorunun sistemli risklərə qarşı immunitetini fundamental şəkildə gücləndirir.
MONETAR.AZ
