Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) 2025-ci il üzrə illik idarəetmə hesabatı bir sıra məqamları ilə diqqət çəkir. Hesabat dövründə rəsmi valyuta ehtiyatları 11,5 milyard ABŞ dollarına çatıb, portfelin gəlirliliyi 4,6 faiz təşkil edib, investisiya fəaliyyətindən isə 505,5 milyon dollar xalis gəlir əldə olunub. Lakin bu göstəricilər yalnız maliyyə nəticələri kimi deyil, həm də Azərbaycanın mövcud valyuta və makroiqtisadi modelinin davamlılığı prizmasından qiymətləndirildikdə daha mürəkkəb mənzərə ortaya çıxır.
Hesabatın ən diqqətçəkən məqamlarından biri ehtiyatların 93 faizinin ABŞ dollarında saxlanılmasıdır. Bu göstərici ilk növbədə Azərbaycanın valyuta siyasəti ilə bağlıdır. Manatın uzun illərdir 1,70 AZN/USD məzənnəsi ətrafında sabit saxlanılması Mərkəzi Bankdan yüksək həcmdə dollar likvidliyi tələb edir. Bu səbəbdən ehtiyatların böyük hissəsinin dollar aktivlərində yerləşdirilməsi texniki baxımdan zəruri hesab olunur.
Digər tərəfdən, belə yüksək konsentrasiya qlobal maliyyə sistemində dolların mövqeyindən asılılığı da artırır. ABŞ iqtisadiyyatında və ya beynəlxalq maliyyə bazarlarında baş verən dəyişikliklər dolayısı ilə ehtiyatların real dəyərinə təsir göstərə bilər.
Portfelin 6 faizi SDR-lərdə, təxminən 1 faizi isə Çin yuanı və Qətər rialında saxlanılır. Bu paylar maliyyə baxımından portfelin risk profilini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirməsə də, Azərbaycanın müxtəlif iqtisadi tərəfdaşlarla əlaqələrinin nəzərə alındığını göstərir. Bununla belə, qlobal ehtiyat valyutaları arasında dolların dominant mövqeyi və həmin valyutaların məhdud likvidliyi genişmiqyaslı diversifikasiyanı çətinləşdirir.
AMB-nin investisiya strategiyası göstərir ki, qurum üçün əsas məqsəd yüksək gəlir əldə etməkdən daha çox ehtiyatların təhlükəsizliyini və likvidliyini qorumaqdır. Valyuta ehtiyatlarının əsas hissəsinin yüksək reytinqli dövlət və kvazi-dövlət istiqrazlarında yerləşdirilməsi məhz bu yanaşmanın nəticəsidir. Mərkəzi bankların əksəriyyətində olduğu kimi, burada da risklərin minimumlaşdırılması əsas prioritet hesab olunur.
2025-ci ildə əldə edilən 4,6 faizlik gəlirlilik qlobal istiqraz bazarlarında faiz dərəcələrinin dəyişməsi və maliyyə bazarlarındakı əlverişli şəraitdən də müəyyən qədər faydalanıb. Valyuta ehtiyatlarının artması ölkənin xarici şoklara qarşı dayanıqlığını gücləndirən mühüm göstəricidir. Yüksək ehtiyatlar valyuta bazarında sabitliyin qorunmasına, xarici öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə və investor etimadının saxlanılmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, iqtisadçılar qeyd edirlər ki, ehtiyatların artımı iqtisadi inkişafın yeganə göstəricisi deyil. Əsas məsələ bu maliyyə resurslarının uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə, məhsuldarlığın artırılmasına və qeyri-neft sektorunun inkişafına hansı formada təsir göstərməsidir.
MONETAR.AZ
