Azərbaycanda son 30 ildə istehlak bazarında qiymətlərin dinamikası müxtəlif iqtisadi proseslərin təsiri altında formalaşıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu dövrdə ölkədə həm yüksək inflyasiya mərhələləri, həm də qiymət sabitliyinin qorunduğu illər müşahidə olunub.
2004-2008: Neft bumu və sürətli bahalaşma
2004-cü ildən başlayaraq neft gəlirlərinin artması və iqtisadi fəallığın yüksəlməsi inflyasiyaya da təsir göstərib. Belə ki, 2004-cü ildə istehlak qiymətləri indeksi 106,7 faiz, 2005-ci ildə 109,6 faiz, 2006-cı ildə isə 108,3 faiz təşkil edib.
Ən yüksək göstəricilərdən biri 2007-ci ildə qeydə alınıb. Həmin il ölkədə illik inflyasiya 16,7 faizə çatıb. 2008-ci ildə isə qlobal ərzaq və enerji böhranının təsiri ilə qiymətlər daha da yüksələrək 20,8 faiz artıb. Bu, son 20 ilin ən yüksək inflyasiya göstəricisi olaraq qalır.
Həmin dövrdə xüsusilə qida məhsullarında bahalaşma daha sürətli olub. 2008-ci ildə ərzaq, içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər əvvəlki illə müqayisədə 28,6 faiz artıb.
2009-2014: Sabitləşmə mərhələsi
2008-ci il qlobal maliyyə böhranından sonra Azərbaycanda inflyasiya tempi əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşüb. 2009-cu ildə ümumi qiymət artımı cəmi 1,5 faiz olub. Sonrakı illərdə də inflyasiya əsasən 1-8 faiz diapazonunda dəyişib.
2012-ci ildə illik inflyasiya 1,1 faiz, 2014-cü ildə isə 1,4 faiz təşkil edib ki, bu da son iyirmi ilin ən aşağı göstəriciləri sırasında yer alır.
2015-2017: Devalvasiya inflyasiyası
2015-ci ildə manatın iki dəfə devalvasiyaya uğraması istehlak bazarında ciddi qiymət artımlarına səbəb olub. Həmin il inflyasiya 4 faiz olsa da, əsas təsir növbəti ildə özünü göstərib.
Belə ki, 2016-cı ildə istehlak qiymətləri 12,4 faiz, 2017-ci ildə isə 12,9 faiz artıb. Qida məhsullarında bahalaşma daha kəskin olub. 2017-ci ildə ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımı 16,4 faizə çatıb.
2018-2020: Mülayim artım
2018-2020-ci illərdə inflyasiya yenidən aşağı səviyyələrə enib. Bu dövrdə ümumi qiymət artımı 2,3-2,8 faiz intervalında dəyişib.
Pandemiya dövrü olan 2020-ci ildə istehlak qiymətləri 2,8 faiz artsa da, qida məhsulları üzrə artım 5 faiz təşkil edib.
2021-2023: Qlobal inflyasiya dalğası
COVID-19 pandemiyasından sonrakı bərpa prosesi, logistika problemləri və Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaratdığı təchizat çətinlikləri Azərbaycanda da qiymətlərin sürətlənməsinə səbəb olub.
2021-ci ildə illik inflyasiya 6,7 faiz təşkil edib. 2022-ci ildə isə göstərici 13,9 faizə yüksələrək son 14 ilin maksimumunu yeniləyib. Həmin il ərzaq məhsullarında qiymətlər 19,5 faiz bahalaşıb.
2023-cü ildə inflyasiya müəyyən qədər səngiyərək 8,8 faizə enib.
2024-2025: Sabitləşməyə doğru
Rəsmi statistikaya görə, 2024-cü ildə ölkədə illik inflyasiya 2,2 faiz təşkil edib. 2025-ci ildə isə qiymətlər əvvəlki illə müqayisədə 5,6 faiz artıb.
Ötən il ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər 6,8 faiz, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə 2,5 faiz, ödənişli xidmətlər üzrə isə 6,5 faiz yüksəlib.
Son 30 ilin əsas inflyasiya göstəriciləri
-
Ən yüksək ümumi inflyasiya: 2008-ci il – 20,8%
-
Ən yüksək ərzaq inflyasiyası: 2008-ci il – 28,6%
-
Ən aşağı ümumi inflyasiya: 2012-ci il – 1,1%
-
Devalvasiya sonrası pik: 2017-ci il – 12,9%
-
Qlobal inflyasiya dalğasının zirvəsi: 2022-ci il – 13,9%
-
2025-ci il üzrə illik inflyasiya: 5,6%
Son 30 ilin statistikası göstərir ki, Azərbaycanda inflyasiyanın əsas hərəkətverici qüvvələri qlobal əmtəə qiymətləri, valyuta məzənnəsi dəyişiklikləri və beynəlxalq iqtisadi proseslər olub. Son iki ildə isə qiymət artımlarında nisbətən sabitləşmə meyilləri müşahidə edilir.
