Jefferies analitiklərinin son qeydinə görə, Venesuelada baş verən siyasi və hərbi böhran artıq uçuşların pozulması, hava məkanına məhdudiyyətlər və yanacaq qiymətlərinin dinamikasında dəyişikliklər vasitəsilə qlobal aviaşirkətlərə təsir göstərir.
ABŞ-ın Venesuelada həyata keçirdiyi hərbi əməliyyat, Karakasda genişmiqyaslı reyd zamanı prezident Nikolas Maduronun ələ keçirilməsi də daxil olmaqla Karib hövzəsi üzrə aviasiya üçün dərhal nəticələr doğurub.
Əməliyyatdan sonra ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) uçuşlara müvəqqəti məhdudiyyətlər tətbiq edib ki, bu da kütləvi reys ləğvlərinə səbəb olub. Brokerin məlumatına görə, Karib regionunda yüzlərlə reys, o cümlədən Puerto Rikoya uçan və ya oradan gələn 300-dən çox reys ləğv edilib.
Delta Air Lines bildirib ki, FAA-nın hava məkanının bağlanması qərarlarına uyğunlaşmaq üçün şənbə günü səhər saatlarından Karib reyslərini ləğv etməyə başlayıb. Southwest Airlines isə Arubaya, Dominikan Respublikasına və Puerto Rikoya olan səfərlərin ləğv edildiyini və ya marşrutunun dəyişdirildiyini açıqlayıb.
Bu pozuntular böyük ABŞ aviaşirkətləri üçün sərnişin gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini təmin edən bir regionu əhatə edir. Jefferies-in məlumatına görə, 2025-ci ildə Latın Amerikası American Airlines üçün sərnişin gəlirlərinin 13%-ni, United Airlines üçün 10%-ni, Delta üçün isə 8%-ni təşkil edib.
Venesueladakı əməliyyatla bağlı reyslərin ləğvi və marşrut dəyişiklikləri regiondakı geosiyasi qeyri-sabitliyin aviaşirkətlərin cədvəllərini və gəlir axınlarını birbaşa poza biləcəyini aydın şəkildə göstərir.
Yanacaq qiymətləri Venesuela böhranının aviaşirkətlərə təsir etdiyi digər mühüm kanaldır. Brokerin bildirdiyinə görə, 2025-ci ildə Brent və WTI markalı neftin qiymətləri təxminən 21% ucuzlaşıb ki, bu da daşıyıcılar üçün yanacaq xərclərinin azalmasına töhfə verib. Hesabatın hazırlandığı vaxtda Brent markalı neftin qiyməti təxminən bir barel üçün 60 ABŞ dolları səviyyəsində ticarət olunurdu.
Venesuela təxminən 303 milyard barel xam neft ehtiyatına malikdir ki, bu da dünyada ən böyük sübut olunmuş ehtiyatdır. Lakin sanksiyalar, iqtisadi şərait və infrastruktur yatırımlarının məhdudluğu səbəbindən ölkə gündə cəmi 1 milyon barel, yəni dünya neft hasilatının təxminən 0,8%-i qədər istehsal edir.
Jefferies bildirib ki, Venesuela ilə bağlı hadisələrin yaratdığı neft qiymət dəyişiklikləri aviaşirkətlər tərəfindən diqqətlə izlənilir, çünki yanacaq onların ən böyük əməliyyat xərclərindən biri olaraq qalır. 2026-cı il üçün broker neftin orta qiymətini bir barel üçün təxminən 62,40 dollar səviyyəsində proqnozlaşdırır. Bu göstərici 2025-ci ildəki təxminən 70,20 dollar və 2024-cü ildəki 81,20 dollarla müqayisədə daha aşağıdır.
Analitiklərin sözlərinə görə, 2026-cı ildə yanacağın bir qallon üçün orta dəyərində hər 5%-lik dəyişiklik aviaşirkətlərin mənfəətinə əhəmiyyətli təsir göstərəcək: Delta, Southwest və United üçün təxminən 5–10%, American Airlines üçün isə təxminən 20%.
Yanacaq və hava məkanı məhdudiyyətlərindən əlavə, böhran Karib hövzəsi və Latın Amerikası marşrutlarında əməliyyat qeyri-müəyyənliyini də artırıb. FAA-nın məhdudiyyətləri və aviaşirkətlərin cavab tədbirləri göstərir ki, hərbi fəaliyyətlər birbaşa münaqişə zonasından kənarda belə uçuş marşrutlarını və cədvəllərini sürətlə dəyişə bilər.
Jefferies-in qeyd etdiyi kimi, ilkin təsirlər “əsasən aviaşirkətlər üzərində cəmlənib” və buna əsas səbəblər reyslərin ləğvi və neft qiymətlərindəki dəyişikliklərdir.
MONETAR.AZ
