Ölkələrin təhsilə ayırdığı vəsaitlər arasında ciddi fərqlər var. 2026-cı il üzrə araşdırmaya əsasən, Kiribati ÜDM-nin 16,4 faizini təhsil sahəsinə yönəldərək dünyada ən yüksək göstəriciyə sahib olub.
Monetar.az xəbər verir ki, UNESCO Statistika İnstitutu və Our World in Data bazaları əsasında 181 ölkənin təhsil xərclərinin ÜDM-ə nisbətilə bağlı hesabat hazırlanıb.
Təhsil xərclərinin ÜDM-də payı ölkələrin iqtisadi ölçülərini nəzərə almadan müqayisə aparmağa imkan verir. Bu göstərici yalnız ölkənin zənginliyindən deyil, həm də hökumət siyasəti, əhalinin yaş strukturu və büdcə imkanlarından asılıdır.
Təhsilə ÜDM-dən ən çox pay ayıran ölkələr:
- Kiribati – 16,39%
- Tuvalu – 12,85%
- Mikroneziya – 11,56%
- Namibiya – 9,08%
- Əlcəzair – 8,98%
- Kuba – 8,44%
- Solomon adaları – 8,29%
- Botsvana – 8,06%
- Marşall adaları – 7,70%
- Vanuatu – 7,64%
- Mavritaniya – 7,61%
- Boliviya – 7,54%
- İsveç – 7,32%
- İslandiya – 7,31%
- Qırğızıstan – 6,83%
Araşdırmaya görə, siyahının ilk pillələrində əsasən kiçik ada dövlətləri üstünlük təşkil edir. Kiribati, Tuvalu və Mikroneziya kimi ölkələrdə təhsil xərclərinin ÜDM-də yüksək paya malik olması həmin dövlətlərin məhdud iqtisadi imkanlarına baxmayaraq insan kapitalına böyük önəm verməsi ilə izah olunur.
Böyük iqtisadiyyatlar arasında vəziyyət
Dünyanın 40 ən böyük iqtisadiyyatı arasında təhsilə ən çox pay ayıran ölkə İsveçdir. Bu ölkədə göstərici ÜDM-nin 7,3 faizinə bərabərdir.
Ən böyük iqtisadiyyatlar arasında təhsilə yüksək pay ayıran ölkələr:
- İsveç – 7,3%
- Danimarka – 6,4%
- Belçika – 6,3%
- Böyük Britaniya – 5,9%
- Braziliya – 5,6%
- ABŞ – 5,4%
- Cənubi Koreya – 5,4%
Bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə isə təhsil xərclərinin ÜDM-də payı daha aşağıdır. Məsələn, Sinqapur 2,2 faiz, İrlandiya 2,9 faiz, Yaponiya isə 3,3 faiz göstəriciyə malikdir.
Təhsil xərcləri nəticələri müəyyən edən yeganə amil deyil
Ekspertlər bildirirlər ki, təhsilə ayrılan vəsaitin həcmi avtomatik olaraq daha yüksək nəticələrə zəmanət vermir. Maliyyənin necə istifadə olunması, müəllimlərin keyfiyyəti, idarəetmə sistemi, tədris proqramları və təhsilə çıxış imkanları da mühüm rol oynayır.
Araşdırmalar göstərir ki, bəzi ölkələr yüksək büdcə ayırmadan da səmərəli təhsil sistemləri yarada bilir, digər ölkələrdə isə böyük maliyyə resurslarına baxmayaraq nəticələr gözlənilən səviyyədə olmaya bilər.
Ümumilikdə, təhsil xərcləri dövlətlərin uzunmüddətli inkişaf prioritetlərini göstərən əsas göstəricilərdən biri hesab olunur. İnsan kapitalına qoyulan investisiyalar iqtisadi artım, innovasiya və sosial inkişaf üçün mühüm amil kimi qiymətləndirilir.
